Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου

 

Κάθε φορά που διαβάζω ένα δυστοπικό βιβλίο, ή μάλλον καλύτερα ένα μετα-αποκαλυπτικό βιβλίο, δεν μπορώ να μην σκεφτώ το κακό που κάνουμε στη Γη, σε αυτόν τον υπέροχο πλανήτη που μας φιλοξενεί και που θεωρούμε δεδομένο. Δεν μπορώ όμως και να μην σκεφτώ για το κακό που κάνουμε στον εαυτό μας, που επιτρέπουμε σε ανθρώπους με τα λάθος ιδανικά και τις χειρότερες προθέσεις, να αναλάβουν ρόλους διοικητικούς, ρόλους με δύναμη και ισχύ. Δεν μπορώ να μη σκεφτώ πώς ακόμα και στις χειρότερες στιγμές του, ο άνθρωπος θα ψάξει να βρει ένα τρόπο να χειραγωγήσει τους άλλους προς ίδιον όφελος. Έχοντας όμως διαβάσει τόσα πολλά βιβλία του είδους, αλλά και παρακολουθώντας τα νέα του πλανήτη, δε μου φαίνεται και τόσο περίεργο.

Στο βιβλίο αυτό της Μπαστερρίκα έχουμε ήδη καταστρέψει τον πλανήτη και έχουμε γίνει άγριοι. Έχουν γίνει ήδη πόλεμοι για το νερό, χώρες ολόκληρες έχουν χαθεί κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, τα ψάρια έχουν πεθάνει σε ωκεανούς από νερό που βράζει, τα πουλιά δεν κελαηδούν πια και τα έντομα έχουν εξαφανιστεί σχεδόν. Μόνο οι κατσαρίδες έχουν επιβιώσει. Και κάποιοι άνθρωποι, οι οποίοι είτε προσπαθούν απεγνωσμένα να βρουν τροφή, είτε, όπως στην περίπτωση του Οίκου της Ιερής Αδελφότητας, έχουν δημιουργήσει μια νέα δική τους θρησκεία και προσπαθούν να επιβιώσουν απομονωμένοι.

Η αφηγήτρια της ιστορίας είναι μία από τις ανάξιες, τις γυναίκες αυτές που δεν έχουν ευλογηθεί από «Εκείνον», τον εκπρόσωπο ου Θεού, αυτόν που δεν έχουν δει ποτέ, αλλά έχουν μόνο ακούσει. Στο πρώην μοναστήρι όπου έχουν βρει καταφύγιο, ακολουθούν τους κανόνες που έθεσε «Εκείνος» και που φροντίζει η Ηγουμένη να τηρούνται με πυγμή. Όλες οι ανάξιες περιμένουν τη στιγμή που θα χρηστεί η επόμενη Πεφωτισμένη και τρέμουν τη στιγμή που θα πρέπει να υποστούν κάποια τιμωρία. Αν θέλουν όμως να γίνουν και οι ίδιες Πεφωτισμένες κάποια στιγμή, θα πρέπει να προσφέρουν θυσίες. Όμως η συγκεκριμένη ανάξια, θυμάται σιγά σιγά τη ζωή της πριν την Αδελφότητα και καταγράφει τις μνήμες της αλλά και τις τωρινές της εμπειρίες στο χαρτί, με κίνδυνο την ίδια της τη ζωή.

Η Μπαστερρίκα, όπως και άλλοι συγγραφείς πριν από αυτή, τονίζει το γεγονός ότι, ακόμα και μετά από μια ολοκληρωτική καταστροφή όπως αυτή που περιγράφει, και πάλι χτίζεται μια πατριαρχική κοινωνία. Ένας άντρας, που έχει τη δύναμη και μια πολύ δυνατή γυναίκα στο πλάι του να τον υποστηρίξει, «Εκείνος» και η Ηγουμένη, δημιουργούν μια κλειστή πατριαρχική κοινωνία, χειρότερη από όσες έχουμε ζήσει μέχρι σήμερα. Ένας άντρας που θέλει να έχει εξουσία πάνω σε πολλές γυναίκες, που τους επιβάλει τη γλώσσα που θα μιλούν και τη θρησκεία στην οποία θα πιστεύουν. Μια βάρβαρη θρησκεία δικής του επινόησης που ακρωτηριάζει γυναίκες, τις εκμεταλλεύεται και ορίζει τις ζωές τους αλλά και το θάνατό τους.

Δε θέλω να μπω σε λεπτομέρειες, γιατί δε θέλω να προδώσω το περιεχόμενο του βιβλίου. Αυτό που μπορώ να πω είναι πως η αφηγήτρια φαίνεται να διακρίνει να σημάδια που της δείχνουν πως ο Οίκος της Ιερής Αδελφότητας έχει πολλά κρυμμένα μυστικά και πως δεν είναι όλα όπως τους τα παρουσιάζουν. Ακούει τις φωνές των Πεφωτισμένων και μπορεί να καταλάβει πως είναι κατάλοιπα βασανισμών, και όχι μόνο με τον τρόπο που αφήνεται να εννοηθεί. Όμως αισθάνεται ανίσχυρη να δραπετεύσει μιας και απ’ όσο γνωρίζει, ο κόσμος έξω από το τείχος τους, πεθαίνει. Αν όμως είχε κάποιο σημάδι ότι υπάρχει ζωή, ότι ο κόσμος επανακάμπτει, τότε θα έβρισκε την ελπίδα και ίσως και τη δύναμη. Βλέπουμε λοιπόν και ποιο είναι το μεγαλύτερο μέσο χειραγώγησης σε αυτή την κοινωνία, η απουσία ελπίδας για ένα μέλλον μακριά από βασανισμούς, θυσίες και τιμωρίες. Η καταστολή της ελπίδας και ο φόβος είναι από τα μεγαλύτερα όπλα των χειραγωγών.

«Οι ανάξιες» είναι ένα αφυπνιστικό βιβλίο που προσπαθεί να σπάσει τα δεσμά της τυφλής υποταγής και της υποδούλωσης που δεν μας αφήνουν να δούμε την πραγματικότητα. Είναι ένα βιβλίο που μας καλεί να δράσουμε για να σωθούμε.

 

Εκδόσεις Πατάκη

 

Λίγα λόγια για τους συγγραφείς:

Η Αγκουστίνα Μπαστερρίκα γεννήθηκε στο Μπουένος Άιρες το 1974.
Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου του Μπουένος Άιρες και είναι μια από τις σημαντικότερες συγγραφείς της γενιάς της στην Αργεντινή.
Το πρώτο της μυθιστόρημα με τίτλο Matar a la nina εκδόθηκε το 2013 και ακολούθησε το 2016 η συλλογή διηγημάτων Antes del encuentro feroz.
Το δεύτερο μυθιστόρημά της με τίτλο Εξαίσιο πτώμα (Εκδόσεις Πατάκη, 2022, μτφρ. Χριστίνα Θεοδωροπούλου) κυκλοφόρησε το 2017, μεταφράστηκε με εξαιρετική επιτυχία σε περισσότερες από 20 γλώσσες και τιμήθηκε, μεταξύ άλλων, με το βραβείο Clarin Novela στο Μπουένος Άιρες, καθώς και με το Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Φεστιβάλ ΛΕΑ, στην Αθήνα.
Το τρίτο της μυθιστόρημα, Οι ανάξιες (Εκδόσεις Πατάκη, 2025, μτφρ. Χριστίνα Θεοδωροπούλου), πρωτοκυκλοφόρησε στα ισπανικά το 2023 και έχει μεταφραστεί σε 14 γλώσσες.