Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου

 

Η πρώτη μου επαφή με τον Percival Everett ήταν μέσα από το «James», ένα βιβλίο που μου άρεσε πολύ. Γι’ αυτό και ήθελα να διαβάσω και «Τα δέντρα» και φυσικά δικαιώθηκα! Και σε αυτό το βιβλίο ο Everett δίνει φωνή σε όσους δεν μπορούν να μιλήσουν αλλά και σε όσους φιμώνονται. Κοινώς, έχουμε ένα βιβλίο που μιλάει για το ρατσισμό και την «υπέροχη» Αμερικανική ιστορία στον «φανταστικό» Αμερικανικό Νότο. Πόσο πιο ειρωνική να γίνω πια! Θα σας δώσω ένα παράδειγμα για να καταλάβετε τι εννοώ:

«Απλώς εμείς σ’ αυτή την κομητεία φοβόμαστε τόσο πολύ τους μαύρους, που νομίζουμε ότι τους βλέπουμε παντού. Θέλω να πω, κυκλοφορούν αρκετοί μαύροι, αλλά δεν είναι νεκροί. Δεν είναι πεθαμένοι σαν τούτον εδώ».

Στον Αμερικανικό Νότο λοιπόν, εκεί που μπορεί κανείς συχνά να δει τη σημαία της Συνομοσπονδίας ακόμα και σήμερα, στην πολιτεία του Μισισίπι, ξεκινάει μια περίεργη σειρά άγριων δολοφονιών που κανείς δεν ξέρει αν και πότε θα σταματήσει. Βρισκόμαστε στην πόλη Χρήμα, όπου ο ένας μετά τον άλλο οι άντρες μιας οικογένειας βρίσκονται δολοφονημένοι. Κάθε φορά, δίπλα στο πτώμα ενός λευκού άντρα βρίσκεται το πτώμα ενός μαύρου, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο συγγραφέας. Μόνο που αφού τα πτώματα απομακρυνθούν από τη σκηνή του εγκλήματος, αυτό του μαύρου άντρα κάνει την εμφάνισή του δίπλα στον επόμενο νεκρό.

Και πριν καλά καλά το καταλάβουν οι υπαίτιοι των φόνων αυτών, το παράδειγμά τους έχουν ακολουθήσει κι άλλοι και σύντομα οι δολοφονίες αυτές απλώνονται. Λευκοί δολοφονούνται με τον ίδιο τρόπο όπως τα θύματα της πόλης Χρήμα και δίπλα τους βρίσκονται νεκροί έγχρωμοι. Η αρχικές δολοφονίες φαίνεται πως έχουν την αφετηρία τους στο παρελθόν, όμως όλες τους έχουν κάτι κοινό.

Το 1955, οι διαφορές ανάμεσα στον Βορρά και στον Νότο ήταν ακόμα εμφανείς, ειδικά στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονταν οι Αφροαμερικανοί πολίτες. Στον Βορρά υπήρχαν ακόμα και μεικτά σχολεία, όμως στον Νότο οι Αφροαμερικανοί υπόκειντο σε πιο αυστηρούς κανόνες. Εκείνη τη χρονιά, ο Έμετ Τιλ, ένας Αφροαμερικανός από το Σικάγο επισκεπτόταν συγγενείς του στην πόλη Χρήμα (Money) όπου κατηγορήθηκε πως πρόσβαλε μια λευκή γυναίκα. Η εν λόγω γυναίκα ήταν παντρεμένη κι αυτό σήμαινε πως οι Αφροαμερικανοί απαγορευόταν ακόμα και να την κοιτάξουν. Ο Έμετ Τιλ φαίνεται πως της έκανε ένα κομπλιμέντο, που όμως του στοίχησε τη ζωή του. Το 14χρονο αγόρι απήχθη και λιντσαρίστηκε από λευκούς άντρες. Ο σύζυγος της γυναίκας, μαζί με τον αδερφό του και δύο ακόμη άντρες βασάνισαν και τελικά σκότωσαν τον νεαρό. Παρ’ όλο που οι άντρες συνελήφθησαν, η δίκη έληξε πολύ γρήγορα. Σε λίγο παραπάνω από μία μόλις ώρα, η συνεδρίαση ολοκληρώθηκε και οι λευκοί ένορκοι αθώωσαν τους κατηγορούμενους. Αυτή ήταν η δικαιοσύνη του Νότου, όπου οι ρατσιστές, πρώην ιδιοκτήτες σκλάβων, έκαναν ό,τι ήθελαν χωρίς καμία συνέπεια και τιμωρία. Και δυστυχώς, όπως ακούμε και βλέπουμε τα τελευταία χρόνια, δεν έχει γίνει και μεγάλη πρόοδος από το 1955.

Στο βιβλίο του ο Everett αφήνει τους λευκούς να μιλήσουν έτσι όπως θα μίλαγαν αν ήταν μόνοι τους και κανείς δεν τους άκουγε. Γι’ αυτό και χρησιμοποιεί πολύ τη λέξη «νέγρος», όπως χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα στο Νότο με την ίδια σημασία και την απέχθεια που λεγόταν και πριν 70 χρόνια. Ο ρατσισμός εκφράζεται ελεύθερα, σαν να είναι κάτι φυσιολογικό. Υπάρχουν συνομιλίες που αφορούν σε συνελεύσεις της Κου Κλουξ Κλαν σαν να μην διαλύθηκαν ποτέ αυτές οι οργανώσεις. Απ’ όσο γνωρίζουμε, μπορεί και πραγματικά να υφίστανται ακόμα, αλλά να δρουν πιο προσεκτικά.

Ο συγγραφέας αναφέρεται μέσω ενός χαρακτήρα του βιβλίου σε γενοκτονία. Και αν θυμάμαι καλά λέει πως όλοι μπορούν να αναγνωρίσουν μια γενοκτονία, όταν γίνεται μαζικά και σε μικρό χρονικό διάστημα, όμως κανείς δεν δίνει σημασία όταν γίνεται σταδιακά και σε βάθος χρόνου. Ότι αν δεν υπάρχουν μαζικοί τάφοι, είναι σαν να μην υπήρξε. Μιλάει για τη μικρή μνήμη των ανθρώπων και δεν έχει άδικο. Τα όσα υπέφεραν και συνεχίζουν να υποφέρουν όχι μόνο οι Αφροαμερικανοί αλλά και άλλες μειονότητες στη γη της επαγγελίας που ονομάζεται ΗΠΑ, λίγοι τα προσέχουν και αυτοί, σύντομα τα ξεχνούν.

Κάπου εδώ να πω ότι μου άρεσε πολύ ο τρόπος που «φώτισε» τον Τραμπ. Μπορεί σε κάποιους να φανεί ότι τον γελοιοποίησε, αλλά, χωρίς καν να αναφέρει το όνομα του Προέδρου, δεν νομίζω ότι υπήρξε κάποιος αναγνώστης που να μην τον αναγνώρισε στο κείμενο. Κατά τη γνώμη μου πάντα, πρόκειται για μια πολύ πιστή απόδοση του χαρακτήρα του.

Ένα από τα τεχνάσματα που χρησιμοποίησε ο Everett και μου άρεσε πολύ ήταν η ειρωνεία του γεγονότος ότι κλήθηκαν Αφροαμερικανοί ειδικοί πράκτορες να ερευνήσουν τους φόνους των λευκών ρατσιστών, μιας και οι τοπικοί λευκοί αστυνομικοί δεν μπορούσαν να χειριστούν το θέμα! Κι εδώ προκύπτει το ερώτημα αν οι Αφροαμερικανοί αστυνομικοί θα συλλάβουν τους Αφροαμερικανούς που ευθύνονται για τις δολοφονίες των ρατσιστών. Δε θα απαντήσω φυσικά σε αυτό το ερώτημα, θα σας αφήσω να το αποκαλύψετε μέσα από την ανάγνωση.

«Τα Δέντρα» είναι ένα βιβλίο που πραγματικά αξίζει να διαβαστεί. Δεν βρέθηκε άδικα στη βραχεία λίστα των Βραβείων Booker.

 

Εκδόσεις Gutenberg

 

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο ΠΕΡΣΙΒΑΛ ΕΒΕΡΕΤ γεννήθηκε το 1956. Είναι διακεκριμένος καθηγητής αγγλικών στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καρολίνας. Δεν υπάρχει πιο γόνιμο μυαλό στην αμερικανική πεζογραφία σήμερα. Μέσα σε είκοσι δύο χρόνια έχει γράψει δεκαεννέα βιβλία, συμπεριλαμβανομένων μιας γουέστερν παρωδίας, μιας σάτιρας της εκδοτικής βιομηχανίας, μιας διασκευής των μύθων της Μήδειας και του Διόνυσου και ενός φιλοσοφικού φυλλαδίου με ένα τετράχρονο παιδί ως αφηγητή. Έργα του έχουν τιμηθεί με πάμπολλα βραβεία, όπως το PEN/ Jean Stein Book Award, το New American Writing Award και το PEN/Faulkner Award for Fiction, ενώ βραβεύτηκε με το NBCC Ivan Sandrof Life Achievement Award και με το Windham Campbell Prize και ήταν υποψήφιος για το Booker και για το Pulitzer. Η εφημερίδα The Washington Post έχει αποκαλέσει τον Έβερετ «έναν από τους πιο τολμηρούς πειραματικούς σύγχρονους Αμερικανούς μυθιστοριογράφους». Ζει στο Λος Άντζελες με τη γυναίκα του και τα παιδιά τους.