Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου
Η Νάταλι Χέλερ Μιλς έχει χτίσει μια ζωή που μοιάζει να βγήκε από παλιά καρτ ποστάλ. Στο ράντσο Yesteryear, στο Άινταχο, ζει με τον σύζυγό της, Κέιλεμπ, και τα παιδιά τους. Φτιάχνει ψωμί, φροντίζει το σπίτι και προβάλλει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μια εικόνα αυτάρκειας και αφοσίωσης στις παραδοσιακές οικογενειακές αξίες. Οι αναρτήσεις της έχουν μεγάλη απήχηση. Πίσω από την ειδυλλιακή εικόνα, όμως, υπάρχουν άνθρωποι που τη βοηθούν στην εργασία και στην ανατροφή των παιδιών, ενώ η ίδια η διαδικτυακή της παρουσία απαιτεί συνεχή οργάνωση και παραγωγή περιεχομένου.
Η ρωγμή στην εικόνα αυτή εμφανίζεται όταν η Νάταλι ξυπνά σε ένα σπίτι που θυμίζει το δικό της, αλλά δεν διαθέτει τις σύγχρονες ανέσεις του. Όλα γύρω της δείχνουν πως βρίσκεται στο 1855. Η ζωή που παρουσίαζε ως ιδανική έχει γίνει ξαφνικά μια συνθήκη χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, τρεχούμενο νερό ή τις υποδομές που κάνουν την καθημερινότητα διαχειρίσιμη. Η Νάταλι πρέπει να προσαρμοστεί, ενώ προσπαθεί να καταλάβει τι της έχει συμβεί. Παράλληλα, η αφήγηση επιστρέφει στο παρελθόν της και δείχνει πώς έφτασε να δημιουργήσει το Yesteryear.
Η αρχική υπόθεση δίνει στο μυθιστόρημα έναν καθαρό άξονα. Τι συμβαίνει όταν μια γυναίκα αναγκάζεται να ζήσει κυριολεκτικά τις συνθήκες που έχει μετατρέψει σε περιεχόμενο; Η Μπερκ δεν χρησιμοποιεί το παρελθόν μόνο ως σκηνικό περιπέτειας. Το 1855 λειτουργεί ως σκληρή δοκιμασία για τις ιδέες της Νάταλι γύρω από τη γυναικεία υποταγή, τη μητρότητα και την αυτάρκεια. Όσο η ηρωίδα αντιμετωπίζει τις πρακτικές δυσκολίες, τόσο απομακρύνεται η ρομαντική εικόνα που πουλούσε στους ακολούθους της από την πραγματική εμπειρία της καθημερινής εργασίας.
Η Νάταλι είναι ο πιο σύνθετος χαρακτήρας του βιβλίου, αλλά δεν είναι εύκολη στην προσέγγιση. Είναι έξυπνη, φιλόδοξη και έχει πλήρη συναίσθηση της εικόνας που παρουσιάζει. Συχνά παρατηρεί τους ανθρώπους γύρω της με οξύτητα, όμως η παρατηρητικότητά της δεν την κάνει απαραίτητα πιο συμπονετική. Η φωνή της έχει ειρωνεία και αυτοπεποίθηση, στοιχεία που δίνουν ένταση στην αφήγηση, ενώ η απόσταση ανάμεσα σε όσα πιστεύει και σε όσα πράττει αποκαλύπτει τις αντιφάσεις της. Δεν παρουσιάζεται ως απλό θύμα των περιστάσεων ούτε ως ηρωίδα που μεταμορφώνεται εύκολα. Η συμπεριφορά της απέναντι στην οικογένειά της και στους ανθρώπους που εργάζονται για εκείνη θέτει ερωτήματα για την ευθύνη που συνοδεύει την εξουσία, ακόμη κι όταν αυτή ασκείται μέσα στο σπίτι.
Ο Κέιλεμπ, ο σύζυγός της, συμμετέχει στην εικόνα της οικογενειακής ζωής που προβάλλεται προς τα έξω, αλλά η σχέση τους δεν είναι ισότιμη με τον τρόπο που αυτή η εικόνα υπόσχεται. Η μεταξύ τους δυναμική επηρεάζεται από τις φιλοδοξίες, τις πεποιθήσεις και τις δυσκολίες του καθενός. Η Σάνον, η παραγωγός που βοηθά τη Νάταλι να διαχειρίζεται το περιεχόμενο, βρίσκεται σε διαφορετική θέση. Γνωρίζει πόση δουλειά χρειάζεται για να στηθεί η «αυθόρμητη» καθημερινότητα του ράντσου. Μέσα από τη δική της παρουσία φαίνεται πιο καθαρά πως η δημόσια εικόνα της Νάταλι είναι συνεργατική κατασκευή, ακόμη κι αν παρουσιάζεται ως προσωπικό κατόρθωμα.
Το βιβλίο εξετάζει επίσης τη σχέση ανάμεσα στην ιδιωτική ζωή και στο περιεχόμενο που παράγεται για ένα κοινό. Τα παιδιά της Νάταλι εμφανίζονται μέσα σε μια αφήγηση οικογενειακής αρμονίας, όμως δεν έχουν λόγο στον τρόπο με τον οποίο εκτίθεται η ζωή τους. Η μητρότητα, από προσωπική σχέση, γίνεται μέρος ενός εμπορεύσιμου προφίλ. Η πίστη, αντίστοιχα, λειτουργεί τόσο ως πεποίθηση όσο και ως δημόσια παράσταση. Η Νάταλι επιδιώκει να είναι συνεπής με τις αξίες που δηλώνει, αλλά και να ελέγχει τον τρόπο με τον οποίο την αντιλαμβάνονται οι άλλοι.
Η εναλλαγή ανάμεσα στα κεφάλαια του παρελθόντος και στην εμπειρία του 1855 κρατά ενεργό το μυστήριο γύρω από όσα συμβαίνουν. Οι αναδρομές εξηγούν σταδιακά πώς χτίστηκε η διαδικτυακή περσόνα της Νάταλι και πόσο εξαρτάται από ανθρώπους και μέσα που δεν φαίνονται στις αναρτήσεις. Το βιβλίο διατηρεί αρκετές πληροφορίες για την εξέλιξη της ιστορίας, ώστε η αβεβαιότητα να παραμείνει μέρος της ανάγνωσης. Το μυστήριο κρατά την αφήγηση σε κίνηση, ενώ η δοκιμασία που περνά η Νάταλι φωτίζει σταδιακά τις αντιφάσεις της.
Το τοπίο στο οποίο τοποθετεί η συγγραφέας την ιστορία της έχει τόση πολλή σχέση με το σήμερα και καυτηριάζει όχι μόνο την απληστία του «φαίνεσθαι» που κυριαρχεί στην κοινωνία μας, αλλά και όσα συμβαίνουν στην Αμερική τα τελευταία χρόνια. Με τον τρόπο της, φωτίζει όλα τα άσχημα που προωθούν και με τα οποία ταυτίζονται οι οπαδοί του κινήματος MAGA και υπερβάλει όσο χρειάζεται για να ταράξει τα νερά και να αναγκάσει, όσους μπορέσει, να σκεφτούν πόσο λάθος είναι ο τρόπος που σκέφτονται οι Ρεπουμπλικάνοι τα τελευταία χρόνια και πόσο αναχρονιστικές είναι οι απόψεις τους.
Οι Tradwives είναι μια υποκουλτούρα των μέσων δικτύωσης που ωθεί τις γυναίκες να γυρίσουν πίσω στο χρόνο και να παραδώσουν με τη θέλησή τους όσα δικαιώματα κατέκτησαν μετά από δεκαετίες αγώνων για τα αυτονόητα. Γυναίκες που θεωρούν ότι ο ρόλος τους είναι να παντρεύονται, να κάνουν παιδιά και να φροντίζουν την οικογένειά τους. Γυναίκες που δεν έχουν οικονομική ή άλλη ανεξαρτησία, αλλά υπόκεινται στις αποφάσεις ενός συζύγου. Σας θυμίζει μήπως τίποτα αυτό; Σε ποιο πολιτικό σχήμα υπήρχαν αυτές οι γυναίκες κατά κόρων; Σε ποια εποχή; Είναι ξεκάθαρα ακροδεξιός τρόπος σκέψης όλος αυτός. Όλη αυτή η κουλτούρα των MAGA, όλες αυτές οι απαγορεύσεις και οι περιορισμοί που τίθενται στις γυναίκες στην Αμερική, αλλά και σε άλλα μέρη του κόσμου δυστυχώς, όπου η ακροδεξιά σημειώνει άνοδο και ισχυροποίηση, όλα αυτά είναι που θέλει να αναδείξει η συγγραφέας μέσα από αυτό το βιβλίο, χρησιμοποιώντας μια δική της προσέγγιση. Όλα αυτά ήταν στο μυαλό μου όσο διάβαζα το βιβλίο και θύμωνα με την ηρωίδα, με την οικογένειά της, με την κοινωνία μας που ασχολείται με οτιδήποτε της σερβιριστεί και έχει ξεχάσει να σκέφτεται.
Η Μπερκ γράφει μια κοινωνική σάτιρα που στηρίζεται σε μια έντονη, συχνά αιχμηρή αφηγήτρια. Το «Yesteryear» έχει γρήγορο ρυθμό και αξιοποιεί την αντίθεση ανάμεσα στην καλοφωτισμένη ζωή της οθόνης και στην υλική πραγματικότητα της εργασίας, της οικογένειας και της εξάρτησης. Οι σχέσεις και οι χαρακτήρες του δεν προσφέρουν μια απλή διέξοδο από αυτή την αντίφαση. Αντίθετα, δείχνουν πόσο εύκολα η εικόνα της παραδοσιακής ζωής μπορεί να γίνει προϊόν και πόσο δύσκολο είναι να ξεχωρίσει κανείς την πίστη από την προβολή της.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
H Caro Claire Burke είναι κάτοχος μεταπτυχιακού στη Δημιουργική Γραφή από το Bennington College. Είναι συμπαρουσιάστρια του «Diabolical Lies», ενός podcast για την πολιτική και τον πολιτισμό. Το Yesteryear είναι το πρώτο της μυθιστόρημα.

