Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου

 

Το «Ο θάνατος στη Βενετία» του Τόμας Μαν είναι μια από τις πιο γνωστές νουβέλες του 20ού αιώνα, μικρή σε έκταση, αλλά εξαιρετικά πυκνή σε νοήματα. Στην πρόσφατη έκδοση των Εκδόσεων Πατάκη, το κείμενο αναγεννάται μέσα από τη στιβαρή μετάφραση του Γιάννη Καλιφατίδη, προσφέροντας στον Έλληνα αναγνώστη την ευκαιρία να βυθιστεί ξανά στην υπαρξιακή άβυσσο του Γκούσταφ Άσενμπαχ.

Η ιστορία ακολουθεί τον Άσενμπαχ, έναν καταξιωμένο συγγραφέα που έχει αφιερώσει τη ζωή του στην πειθαρχία, την ηθική της εργασίας και την απολλώνια αναζήτηση της φόρμας. Βρισκόμενος σε δημιουργικό τέλμα, αποφασίζει να ταξιδέψει στη Βενετία. Εκεί, η συνάντησή του με την απόλυτη ομορφιά στο πρόσωπο του Τάτζιο, ενός έφηβου από την Πολωνία, θα κλονίσει τα θεμέλια της ύπαρξής του.

Καθώς μια επιδημία χολέρας αρχίζει να εξαπλώνεται κρυφά στα κανάλια της πόλης, ο Άσενμπαχ βυθίζεται σε μια εσωτερική αποσύνθεση. Η εμμονή του για το αγόρι μετατρέπεται σε έναν «θάνατο» της λογικής και της αξιοπρέπειας, προαναγγέλλοντας το φυσικό του τέλος. Ο Άσενμπαχ δεν ερωτεύεται απλώς ένα πρόσωπο, ερωτεύεται μια ιδέα. Την απόλυτη ομορφιά. Και κάπου εκεί, η γραμμή ανάμεσα στον θαυμασμό και την εμμονή εξαφανίζεται.

Η Βενετία του Μαν δεν είναι τουριστική, φωτεινή, ρομαντική. Είναι μια πόλη που σαπίζει κάτω από την επιφάνεια. Η χολέρα που απλώνεται αθόρυβα λειτουργεί σχεδόν σαν αντανάκλαση της εσωτερικής διάλυσης του ήρωα. Όσο εκείνος βυθίζεται στην εμμονή του, τόσο και η πόλη γύρω του καταρρέει.

Ο Μαν δεν ενδιαφέρεται να σου δώσει έντονες ανατροπές ή γρήγορη πλοκή. Αντίθετα, χτίζει κάτι πιο ύπουλο, μια ψυχολογική ένταση που μεγαλώνει σχεδόν ανεπαίσθητα. Μέχρι που, χωρίς να το καταλάβεις, βρίσκεσαι κι εσύ μέσα σε αυτή την αίσθηση ασφυξίας. Δεν είναι από τα βιβλία που διαβάζεις για να δεις τι θα συμβεί παρακάτω, αλλά για το πως θα σε κάνουν να νιώσεις. Ακόμα κι αν αυτό που θα αποκομίσεις είναι ένα εξαιρετικά άβολο συναίσθημα!

Ο Άσενμπαχ είναι ανάμεσα σε δυο θεούς, όπως φαίνεται και από το όνειρο που βλέπει. Από τη μία υπάρχει ο Απόλλωνας, με το μέτρο, την τάξη, τον ορθολογισμό που μέχρι τώρα διέπει τη ζωή του, κι  από την άλλη έρχεται ο Διόνυσος που ξυπνά το ένστικτο, το πάθος και την αυτοκαταστροφή. Από τη στιγμή που ο Δίονυσος κάνει την εμφάνισή του στη ζωή του Άσενμπαχ, βλέπουμε τον εκφυλισμό σε κάθε σκηνή, μέσα από την εμμονή και τις σκέψεις του ήρωα. Ακόμα και στο πώς ερμηνεύει τις ματιές του Τάτζιο.

Παρά το γεγονός ότι γράφτηκε το 1912, το βιβλίο παραμένει επίκαιρο. Είναι μια σπουδή πάνω στη μοναξιά, στα γηρατειά και στην απελπισμένη ανάγκη του ανθρώπου να βρει νόημα μέσα από την αισθητική εμπειρία, ένας φιλοσοφικός καθρέφτης που μας καλεί να δούμε τη δική μας ευθραυστότητα.

 

Εκδόσεις Πατάκη

 

Λίγα λόγια για τους συγγραφείς:

Ο Τόμας Μαν γεννήθηκε στις 6 Ιουνίου του 1875 στο Λύμπεκ της βόρειας Γερμανίας, σε μια εύπορη οικογένεια εμπόρων.
Το 1898 εκδόθηκε η πρώτη του συλλογή διηγημάτων με τίτλο Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν. Το 1901 εκδόθηκε το αριστουργηματικό πρώτο του μυθιστόρημα με τίτλο Οι Μπούντενμπροκ, έργο με το οποίο ο εικοσιεξάχρονος συγγραφέας καθιερώθηκε στα γερμανικά γράμματα.
Το 1905 παντρεύτηκε την Κάτια Πρινγκσχάιμ με την οποία απέκτησαν έξι παιδιά.
Το 1912 δημοσιεύεται σε συνέχειες O θάνατος στη Βενετία (Εκδόσεις Πατάκη, 2026, μτφρ. Γιάννης Καλιφατίδης) στη λογοτεχνική επιθεώρηση Die neue Rundschau, το οποίο και εκδίδεται την επόμενη χρονιά. Το 1924 κυκλοφόρησε το opus magnum του, Το μαγικό βουνό (υπό έκδοση από τις Εκδόσεις Πατάκη). Το 1929 τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Το 1933, με την άνοδο των ναζί στην εξουσία, ο Μαν αυτοεξορίστηκε στην Ελβετία και το 1938 εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ.
Το 1939 εκδόθηκε Η Λόττε στη Βαϊμάρη (Εκδόσεις Πατάκη, 2020, μτφρ. Θόδωρος Παρασκευόπουλος).
Από το 1941 μέχρι το 1952, χρονιά που μετοίκησε στην Ελβετία, διέμενε στην Καλιφόρνια. Πέθανε στη Ζυρίχη στις 12 Αυγούστου του 1955.