Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου
Ο πόλεμος συνεχίζεται και αυτή τη φορά η γλώσσα μπορεί να αποδειχθεί το πιο επικίνδυνο όπλο απ’ όλα.
Αν «Η γλώσσα των δράκων» με είχε κερδίσει με τον συνδυασμό δράκων, γλωσσών, ταξικών διαφορών, πολιτικών ιντριγκών και μιας επανάστασης που γεννιόταν μέσα σε μια κοινωνία γεμάτη αδικίες, «Ο Πόλεμος των Γουάιβερν» έρχεται να ανεβάσει ακόμη περισσότερο την ένταση. Η S.F. Williamson συνεχίζει την ιστορία της Βίβιαν Φεδερσουάλοου, αλλά τη βάζει αυτή τη φορά σε έναν κόσμο όπου τα όρια ανάμεσα σε φίλους και εχθρούς, επανάσταση και εξουσία, ελευθερία και χειραγώγηση γίνονται όλο και πιο δυσδιάκριτα. Και φυσικά, έχουμε περισσότερους δράκους. Πολύ περισσότερους δράκους!
Η ιστορία ξεκινά μετά τα γεγονότα του πρώτου βιβλίου. Η Βίβιαν έχει πλέον γίνει το πρόσωπο της επανάστασης και θεωρείται μία από τις πιο καταζητούμενες γυναίκες στη Βρετανία. Μόνο που η ίδια δεν αισθάνεται καθόλου σαν ηρωίδα. Αντίθετα, κουβαλά την απώλεια, τις ενοχές και τις συνέπειες των επιλογών της, ενώ προσπαθεί να καταλάβει ποια είναι και ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος που πρέπει να παίξει σε έναν πόλεμο που έχει ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Η αποστολή της αυτή τη φορά την οδηγεί μακριά από το Λονδίνο και προς τα απομονωμένα νησιά της Σκωτίας. Εκεί βρίσκεται η αναζήτηση ενός μυστηριώδους και εδώ και χρόνια εξαφανισμένου είδους δράκων, των Γουάιβερν των Εβρίδων Νήσων. Οι επαναστάτες πιστεύουν ότι αυτά τα πλάσματα μπορούν να αλλάξουν την ισορροπία του πολέμου. Για να τα βρει όμως η Βίβιαν, πρέπει πρώτα να καταφέρει να επικοινωνήσει μαζί τους, που δεν είναι άλλο πέρα από τη γλώσσα, ή έστω μια μορφή της.
Η Βίβιαν δεν είναι πολεμίστρια με την κλασική έννοια. Το μεγαλύτερο όπλο της είναι η ικανότητά της να μαθαίνει, να μεταφράζει και να επικοινωνεί. Μόνο που σε έναν κόσμο που βρίσκεται σε πόλεμο, η μετάφραση δεν είναι καθόλου ουδέτερη πράξη. Μια γλώσσα μπορεί να μεταφέρει πληροφορίες, να δημιουργήσει συμμαχίες, να διατηρήσει έναν πολιτισμό ζωντανό, αλλά μπορεί εξίσου εύκολα να χρησιμοποιηθεί για να ελέγξει, να χειραγωγήσει και τελικά να καταστρέψει.
Η Williamson φαίνεται να θέλει να εξερευνήσει ακριβώς αυτή την αντίφαση. Και όσο η Βίβιαν προχωρά στην αναζήτησή της, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται ότι το να γνωρίζεις μια γλώσσα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι γνωρίζεις και τον λαό που τη μιλά.
Τα Γουάιβερν των Εβρίδων Νήσων είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα προσθήκη σε αυτό το δεύτερο βιβλίο. Δεν λειτουργούν απλώς ως ακόμη ένα εντυπωσιακό είδος δράκων που πρέπει να βρεθεί για να βοηθήσει τους επαναστάτες. Έχουν τη δική τους ιστορία, τον δικό τους πολιτισμό, τις δικές τους παραδόσεις και, κυρίως, τη δική τους σχέση με τη γλώσσα. Η προσέγγισή τους αναγκάζει τη Βίβιαν να αφήσει στην άκρη την ιδέα ότι η μετάφραση είναι απλώς ένα εργαλείο για να πετύχει έναν στόχο και αρχίζει να σκέφτεται τι συμβαίνει όταν προσπαθείς να μεταφράσεις έναν πολιτισμό στα μέτρα που σε εξυπηρετούν αλλά και τι χάνεται στην πορεία.
Αυτά είναι μερικά από τα πιο ενδιαφέροντα ερωτήματα που θέτει το βιβλίο. Η Williamson, άλλωστε, έχει προσωπική σχέση με το αντικείμενο. Είναι λογοτεχνική μεταφράστρια και έχει αναφερθεί στη γοητεία που της ασκεί ο τρόπος με τον οποίο γεννιούνται και εξελίσσονται οι γλώσσες, αλλά και στην αναπόφευκτη απώλεια νοήματος που μπορεί να προκύψει μέσα από τη μετάφραση. Και αυτό περνάει πολύ όμορφα στην ίδια την ιστορία. Η γλώσσα εδώ δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο της κοσμοπλασίας. Είναι κομμάτι της πολιτικής, της εξουσίας και της ταυτότητας.
Ο πόλεμος, βέβαια, βρίσκεται παντού. Η Βρετανία βρίσκεται σε αναβρασμό, οι Βολγόριθοι δράκοι της Βουλγαρίας έχουν εισβάλει και η κυβέρνηση έχει επιλέξει να συμμαχήσει μαζί τους, ενώ η αντίσταση προσπαθεί να βρει έναν τρόπο να ανατρέψει την κατάσταση. Η Βίβιαν βρίσκεται στη μέση όλων αυτών, και το γεγονός ότι όλοι θέλουν να τη χρησιμοποιήσουν για διαφορετικούς σκοπούς γίνεται όλο και πιο εμφανές.
Το ερώτημα που τίθεται στους αναγνώστες είναι τελικά, ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει για τους άλλους;
Η Williamson δεν παρουσιάζει την επανάσταση ως μια απλή μάχη ανάμεσα στους «καλούς» και τους «κακούς». Οι επαναστάτες έχουν τις δικές τους διαφωνίες, τα δικά τους μυστικά και τις δικές τους σκοπιμότητες. Οι συμμαχίες αλλάζουν και η εμπιστοσύνη δοκιμάζεται συνεχώς. Η Βίβιαν αναγκάζεται να αναρωτηθεί όχι μόνο απέναντι σε ποιον πρέπει να πολεμήσει, αλλά και για ποιον λόγο πολεμά.
Εδώ φαίνεται και η εξέλιξη της Βίβιαν σαν χαρακτήρα. Στο πρώτο βιβλίο προσπαθούσε να καταλάβει έναν κόσμο στον οποίο είχε μεγαλώσει πιστεύοντας ότι οι κανόνες υπάρχουν για κάποιο λόγο. Ήταν ένα κορίτσι που είχε μάθει να ακολουθεί τους κανόνες, να πετυχαίνει τους στόχους της και να χρησιμοποιεί τις ικανότητές της για να εξασφαλίσει ένα καλύτερο μέλλον για την οικογένειά της. Όταν όμως αναγκάστηκε να δει τι κρύβεται πίσω από αυτούς τους κανόνες, ολόκληρη η κοσμοθεωρία της άρχισε να καταρρέει.Στον «Πόλεμο των Γουάιβερν» το ερώτημα γίνεται πιο προσωπικό. Ποια είναι η Βίβιαν όταν δεν είναι αυτό που περιμένουν οι άλλοι από εκείνη;
Η ίδια έχει πλέον αποκτήσει ένα σύμβολο, ένα όνομα και έναν ρόλο μέσα στην επανάσταση. Όμως πίσω από όλα αυτά εξακολουθεί να υπάρχει ένα κορίτσι που πενθεί, αμφιβάλλει, φοβάται και προσπαθεί να καταλάβει αν οι επιλογές της την κάνουν πραγματικά ελεύθερη ή απλώς την οδηγούν από τη μία μορφή εξουσίας στην άλλη. Και γύρω της βρίσκονται χαρακτήρες που αποκτούν περισσότερο χώρο και βάθος.
Η Τσουμάνα είναι ιδιαίτερα σημαντική στην ιστορία. Η σχέση της με τη Βίβιαν εξελίσσεται και μας επιτρέπει να δούμε μια διαφορετική πλευρά των δράκων, πέρα από τον τρόπο με τον οποίο τους αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι ως όπλα ή ως απειλή. Η φιλία, η εμπιστοσύνη και η διαφορετική αντίληψη για το τι σημαίνει να προστατεύεις κάποιον βρίσκονται στον πυρήνα αυτής της σχέσης.
Ο Άτλας, επίσης, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ιστορίας και της συναισθηματικής διαδρομής της Βίβιαν. Η σχέση τους δεν περιορίζεται απλώς στο ρομαντικό στοιχείο. Συνδέεται με την ενοχή, την απώλεια, την πίστη και τις επιλογές που κάνουμε όταν πιστεύουμε ότι δεν έχουμε άλλη επιλογή.
Παράλληλα, η παρουσία χαρακτήρων όπως η Χόλινγκσγουορθ και οι διάφορες πλευρές της αντίστασης ενισχύουν ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της σειράς, την αμφιβολία για το ποιος πραγματικά έχει τον έλεγχο. Γιατί ακόμη κι όταν πολεμάς ενάντια σε ένα καταπιεστικό σύστημα, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να δημιουργήσεις ένα καινούργιο σύστημα που θα λειτουργεί με τους ίδιους μηχανισμούς. Και αυτό οδηγεί σε ένα ακόμη πολύ σημαντικό θέμα, την αποικιοκρατία και τη γλωσσική εξάλειψη.
Η ιστορία των Γουάιβερν συνδέεται με πραγματικές ιστορικές εμπειρίες γύρω από την καταπίεση της γλώσσας και του πολιτισμού, ενώ το σημείωμα της συγγραφέα στο τέλος του βιβλίου αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στις Εκκαθαρίσεις των Χάιλαντς και στην εκδίωξη γαελικών ομιλητών από τις Μικρές Νήσους.
Έτσι, πίσω από τη φαντασία, τους δράκους και τις μάχες υπάρχει μια πολύ ανθρώπινη ιστορία για το τι συμβαίνει όταν μια εξουσία αποφασίζει ότι μια γλώσσα είναι λιγότερο σημαντική από μια άλλη. Ή ότι ένας πολιτισμός είναι λιγότερο σημαντικός από έναν άλλο. Ή ότι κάποιοι άνθρωποι έχουν περισσότερα δικαιώματα να υπάρχουν, να μιλούν και να αποφασίζουν από κάποιους άλλους.
Και αυτό συνδέεται εξαιρετικά με όσα είχαμε δει ήδη στη «Γλώσσα των δράκων». Τις κοινωνικές τάξεις, τις ανισότητες, την πολιτική εξουσία και την προσπάθεια μιας ομάδας ανθρώπων και δράκων να διεκδικήσει την ελευθερία της. Αν στο πρώτο βιβλίο η γλώσσα ήταν το κλειδί που άνοιγε την πόρτα σε έναν διαφορετικό κόσμο, εδώ γίνεται ακόμη πιο ξεκάθαρο ότι μπορεί να είναι και πεδίο μάχης.
Η δράση είναι φυσικά περισσότερη. Η ιστορία απομακρύνεται από το Λονδίνο και μεταφέρεται σε ένα πολύ διαφορετικό τοπίο, με τα νησιά των Εβρίδων να δημιουργούν μια πιο άγρια και μυστηριώδη ατμόσφαιρα. Οι αναζητήσεις, οι επιθέσεις, οι αποκαλύψεις και οι ανατροπές διαδέχονται η μία την άλλη, ενώ το βιβλίο σταδιακά μετατρέπεται από μια αναζήτηση ενός χαμένου είδους δράκων σε μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση γύρω από την εξουσία, την ελευθερία και το δικαίωμα ενός πολιτισμού να αποφασίζει ο ίδιος για τον εαυτό του.
Και κάπως έτσι, ο «Πόλεμος των Γουάιβερν» δεν είναι απλώς ένα δεύτερο κεφάλαιο της ιστορίας της Βίβιαν. Είναι ένα βιβλίο που παίρνει τα βασικά συστατικά του πρώτου και τα αμβλύνει. Περισσότερος κόσμος, περισσότερες γλώσσες, περισσότερες πολιτικές συγκρούσεις, περισσότερες διαφορετικές φυλές δράκων και, κυρίως, περισσότερα ερωτήματα.
Τι σημαίνει ελευθερία; Μπορεί μια επανάσταση να παραμείνει πραγματικά ελεύθερη όταν αρχίζει να χρησιμοποιεί τους ίδιους μηχανισμούς εξουσίας με αυτούς που πολεμά; Ποιος αποφασίζει ποια γλώσσα αξίζει να διασωθεί; Και μέχρι πού μπορεί να φτάσει κάποιος στο όνομα ενός σκοπού που θεωρεί δίκαιο; Αυτά είναι τα ερωτήματα που κάνουν τη συνέχεια να ξεφεύγει από μια απλή περιπέτεια φαντασίας. Γιατί πίσω από τους δράκους και τις επαναστάσεις βρίσκεται μια ιστορία για την εξουσία, την ταυτότητα και την ανάγκη να ακουστεί η φωνή σου χωρίς κάποιος άλλος να αποφασίζει τι ακριβώς θα πεις.
Αν υπάρχει κάτι που κρατάω περισσότερο από αυτή τη δεύτερη περιπέτεια, είναι ακριβώς αυτό. Η γλώσσα δεν είναι απλώς ένας τρόπος επικοινωνίας. Είναι μνήμη, ταυτότητα, πολιτισμός και δύναμη. Και όταν κάποιος προσπαθεί να σου την πάρει, δεν σου παίρνει απλώς τις λέξεις. Προσπαθεί να σου πάρει και ένα κομμάτι από το ποιος είσαι.
Η σειρά «Η γλώσσα των δράκων» έχει προγραμματισμένο και τρίτο βιβλίο, το «A Storm of Swallows», που αναμένεται να κυκλοφορήσει στα αγγλικά το 2027 και να ολοκληρώσει την ιστορία. Ευχόμαστε να μην αργήσει να έρθει και στα δικά μας χέρια!
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα:
H S.F. Williamson γοητεύεται από τον τρόπο γέννησης των γλωσσών. Για εκείνη, οι γλώσσες ζουν, κινούνται, αναπνέουν. Ως παιδί έμαθε ότι η γλωσσομάθεια ισοδυναμεί με πρόσβαση σε ιδέες, παραδόσεις και ανθρώπους που διαφορετικά θα αγνοούσε. Η Γλώσσα των Δράκων είναι εμπνευσμένη από το έργο της ως μεταφράστρια λογοτεχνίας και από το γεγονός ότι, όσο καλοδουλεμένη κι αν είναι μια μετάφραση, μέρος του νοήματος πάντα χάνεται. Κατέχει μεταπτυχιακό δίπλωμα συγγραφής από το Πανεπιστήμιο Bath Spa. Ζει στη Γαλλία με την οικογένειά της και τις δύο γάτες της.
