Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου
Ο Όλιβερ Μαρκς αποφυλακίζεται έπειτα από δέκα χρόνια και βρίσκει να τον περιμένει ο ντετέκτιβ Κόλμπορν, ο άνθρωπος που τον έστειλε στη φυλακή. Ο Κόλμπορν πρόκειται να φύγει από το σώμα, αλλά πριν φύγει θέλει να μάθει τι συνέβη πραγματικά μια δεκαετία νωρίτερα. Έτσι, ο Όλιβερ επιστρέφει στην τελευταία χρονιά του στο Ντέλετσερ, ένα απομονωμένο κονσερβατόριο όπου εκείνος και οι έξι συμφοιτητές του σπουδάζουν Σαίξπηρ. Ύστερα από μια νύχτα που καταλήγει σε τραγωδία, οι νεαροί ηθοποιοί καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες μιας πράξης που δεν ανήκει πια στη σκηνή.
Η αφήγηση εναλλάσσεται ανάμεσα στο παρόν της αποφυλάκισης και στο παρελθόν της σχολής. Η πρώτη γραμμή θέτει από νωρίς ένα ερώτημα. Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από την εκδοχή που οδήγησε τον Όλιβερ στη φυλακή; Η δεύτερη το απαντά σταδιακά, μέσα από πρόβες, παραστάσεις και εντάσεις που συσσωρεύονται στην παρέα. Η δομή σε πράξεις και σκηνές παραπέμπει στο θέατρο και οργανώνει την κλιμάκωση σαν παράσταση. Κρατά την αγωνία ζωντανή, αν και η συχνή επιστροφή στα κείμενα του Σαίξπηρ μπορεί να επιβραδύνει τον ρυθμό για όποιον δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τις θεατρικές αναφορές.
Στο Ντέλετσερ, οι επτά φοιτητές μοιάζουν να έχουν ήδη μοιραστεί ρόλους μεταξύ τους. Ο ήρωας, ο κακός, ο τύραννος, η μοιραία γυναίκα και οι υπόλοιποι χαρακτήρες που μένουν στη σκιά. Η ιδέα δεν λειτουργεί μόνο ως εύρημα για την ατμόσφαιρα. Καθορίζει τον τρόπο που οι φοιτητές αντιλαμβάνονται ο ένας τον άλλον και τους προσφέρει έτοιμες ερμηνείες για τη συμπεριφορά τους. Όταν αλλάζει η διανομή, οι παλιές ισορροπίες κλονίζονται. Η σχολή, που ως τότε επέτρεπε στην ομάδα να μετατρέπει τη σύγκρουση σε πρόβα, δεν μπορεί πλέον να κρατήσει καθαρά χωριστούς τους ρόλους και τους ανθρώπους που τους υποδύονται.
Ο Όλιβερ είναι ο αφηγητής και η πιο συγκρατημένη παρουσία της παρέας. Νιώθει πως του αναλογούν οι μικροί ρόλοι, στη σκηνή και έξω από αυτή, κι έτσι παρατηρεί περισσότερο απ’ όσο μιλά. Η οπτική του κρατά αρκετές πληροφορίες έξω από το κάδρο, χωρίς να μετατρέπει κάθε παράλειψη σε τεχνητό γρίφο. Η ανάμνησή του, όμως, παραμένει επιλεκτική. Βλέπουμε την παρέα μέσα από κάποιον που συμμετείχε στα γεγονότα και εξακολουθεί να ζει με τις συνέπειές τους. Αυτό δίνει ένταση στην αφήγηση, αλλά περιορίζει όσα γνωρίζουμε για τις σκέψεις των άλλων.
Ο Ρίτσαρντ, ο Τζέιμς, ο Αλεξάντερ, η Μέρεντιθ, η Ρεν και η Φιλίππα δεν έχουν όλοι τον ίδιο χώρο στην αφήγηση. Η Φιλίππα συχνά παρατηρεί καθαρότερα όσα οι υπόλοιποι προτιμούν να προσπεράσουν, ενώ οι διαφορές ανάμεσα στον Τζέιμς και τον Αλεξάντερ επηρεάζουν τη δυναμική της ομάδας. Η Μέρεντιθ και η Ρεν συνδέονται στενά με τις σκηνικές ταυτότητες που τους αποδίδονται, αν και δεν αποκτούν πάντοτε την ίδια εσωτερική πολυπλοκότητα με τους άνδρες της παρέας. Αυτή η ανισορροπία γίνεται αισθητή Το βιβλίο ενδιαφέρεται για τη συλλογική ψυχολογία των φοιτητών, όμως η αφήγηση του Όλιβερ δεν ανοίγει εξίσου όλες τις προσωπικές τους ιστορίες.
Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται η σχέση ανάμεσα στην υποκριτική και στην ταυτότητα. Η εξοικείωση των φοιτητών με τους τραγικούς ήρωες τούς δίνει γλώσσα για να περιγράψουν την επιθυμία, τη ζήλια, την πίστη και την προδοσία. Ταυτόχρονα, κάνει ευκολότερο να αντιμετωπίζουν τις πράξεις τους σαν μέρος μιας ιστορίας με προκαθορισμένους ρόλους. Το βιβλίο εξετάζει τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τη μυθοπλασία για να εξηγήσουν ή να δικαιολογήσουν τη συμπεριφορά τους. Η αφοσίωση στην ομάδα έχει αληθινό κόστος, και το ερώτημα της ενοχής δεν αφορά μόνο το ποιος έκανε τι, αλλά και το ποιοι γνώριζαν, σιώπησαν ή επέλεξαν να προστατεύσουν ο ένας τον άλλον.
Ο τόνος είναι σκοτεινός και κλειστοφοβικός, με το περιβάλλον της σχολής να ενισχύει την αίσθηση ότι οι φοιτητές ζουν μέσα στον δικό τους μικρό κόσμο. Η M. L. Rio αξιοποιεί τη θεατρική παιδεία των ηρώων για να πλέξει τις σκηνές με τις αναφορές στον Σαίξπηρ. Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να αναγνωρίζει κανείς κάθε παράθεμα για να παρακολουθήσει το μυστήριο. Οι αναφορές προσθέτουν επίπεδα νοήματος, αλλά η βασική σύγκρουση αφορά τις σχέσεις και τις επιλογές της ομάδας.
Το «Αν ήμασταν οι κακοί» συνδυάζει το μυστήριο με μια ιστορία για τη φιλία, τη φιλοδοξία και την ευθύνη. Η τελική αποκάλυψη έχει σημασία, αλλά το ενδιαφέρον βρίσκεται και στη διαδρομή ως εκεί. Στο πώς η παρέα μετακινείται από τη θεατρική αναπαράσταση σε μια πραγματικότητα που δεν υπακούει στους κανόνες της σκηνής. Ορισμένες σχέσεις μένουν λιγότερο φωτισμένες και η θεατρική γλώσσα μπορεί να βαραίνει τον ρυθμό. Παρ’ όλα αυτά, η διπλή χρονική γραμμή και η αμφιβολία γύρω από τον ρόλο του Όλιβερ δίνουν στο βιβλίο σταθερή αφηγηματική ένταση, χωρίς να αποκαλύπτουν από νωρίς πώς θα κλείσει η ιστορία.
Πρόκειται για το απόλυτο Dark Academia βιβλίο, μετά τη «Μυστική ιστορία» βέβαια, η οποία μου ερχόταν συχνά στο νου κατά τη διάρκεια της ανάγνωσης.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η M. L. RIO είναι συγγραφέας. Πριν γίνει συγγραφέας, όμως, ήταν ηθοποιός, και πριν γίνει ηθοποιός ήταν απλώς ένα παιδί με πάθος για τις λέξεις, που είχε για καλύτερους φίλους τα βιβλία. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στις Σαιξπηρικές Σπουδές από το King’s College London και το Shakespeare’s Globe, καθώς και διδακτορικού στην πρώιμη νεότερη αγγλική λογοτεχνία από το College Park του University of Maryland. Η ερευνητική της δραστηριότητα επικεντρώνεται στις αναπαραστάσεις της τρέλας και των διαταραχών της διάθεσης στο σύγχρονο θέατρο. Δε μένει ποτέ για πολύ καιρό στο ίδιο μέρος, αλλά κρατά τα βιβλία, τους δίσκους της και τον τετράποδο φίλο της στη νότια Φιλαδέλφεια. Το ΑΝ ΗΜΑΣΤΑΝ ΟΙ ΚΑΚΟΙ είναι το πρώτο της μυθιστόρημα και κυκλοφόρησε το 2017. Έκτοτε εξελίχθηκε σε διεθνές μπεστ σέλερ, αποτελώντας σημείο αναφοράς για τους αναγνώστες της dark academia λογοτεχνίας.
