Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου

Άλλο ένα βιβλίο που έχει πάρει βραβείο Booker και φυσικά δε θα μπορούσα να μην το διαβάσω. Το δίλημμά μου ήταν αν θα το διάβαζα στα αγγλικά που ήταν το αρχικό κείμενο ή μεταφρασμένο. Ξεκίνησα με το αρχικό κείμενο και κατέληξα στη μετάφραση. Και δεν απογοητεύτηκα καθόλου. Πριν πάω παρακάτω, θα πω ότι δίκαια κέρδισε το Booker 2023, τουλάχιστον σύμφωνα με τα δικά μου, ταπεινά κριτήρια.

Ο Lynch, Ιρλανδός στην καταγωγή, μας μεταφέρει σε μια δυστοπική εκδοχή της Ιρλανδίας, πατώντας στα χνάρια του Όργουελ. Αν και ο συγγραφέας λέει ότι έχει περισσότερα κοινά με τον Σοφοκλή από ότι με τον Όργουελ. «Με ενδιαφέρει να μιλήσω για όσα δεν γνωρίζουμε, για αυτούς που δεν μπορούν να κατανοήσουν το πεπρωμένο, ακριβώς όπως όλες οι ηρωίδες στις αρχαίες τραγωδίες» λέει ο Lynch και καταλαβαίνω αμέσως γιατί επέλεξε να μιλήσει για την Άιλις.

Θα μπορούσαμε να βρισκόμαστε και στο σήμερα, όπου υπάρχει μια συγκεκριμένη κυβέρνηση στην Ιρλανδία. Όλα κυλούν καλά. Οι οικογένειες ακολουθούν την καθημερινή τους ρουτίνα, σχεδιάζουν τις διακοπές του Πάσχα, πηγαίνουν στις δουλειές ή στο σχολείο τους. Όμως μια μέρα αρχίζουν να εξαφανίζονται άνθρωποι. Άνθρωποι που πήγαν στη δουλειά τους το πρωί, όμως ποτέ δε γύρισαν στο σπίτι. Μια νέα υπηρεσία του κρατικού μηχανισμού της Ιρλανδίας έχει αρχίσει να κάνει την εμφάνισή της στους δρόμους του Δουβλίνου.

Η Εθνική Υπηρεσία Ασφαλείας Γκάρντα ένα βράδυ χτυπάει την πόρτα της Άιλις και ζητάει τον άντρα της τον Λάρι Στακ. Ο Λάρι είναι αναπληρωτής γενικός γραμματέας στο Σωματείο Διδασκάλων της Ιρλανδίας. Είναι ένας πολυάσχολος άνθρωπος και μπορεί να υποθέσει κανείς ότι, όπως όλοι όσοι ανήκουν στο συμβούλιο κάποιου εργατικού σωματείου, είναι ένας από τους ανθρώπους που αντιτίθονται στην κυβέρνηση προσπαθώντας να κερδίσει όσα περισσότερα μπορεί για τους ανθρώπους του κλάδου του, από μεγαλύτερους μισθούς μέχρι καλύτερες συνθήκες εργασίας. Κάπως έτσι ο Λάρι γίνεται στόχος της νεοσύστατης μυστικής αστυνομίας. Κάπως έτσι ο Λάρι εξαφανίζεται μια μέρα, όπως τόσοι άλλοι πριν από αυτόν. Κάπως έτσι η Άιλις μένει μόνη με τέσσερα παιδιά, το μεγαλύτερο στα δεκαεπτά του χρόνια και το μικρότερο μωρό ακόμα. Και έχει να σκεφτεί και τον πατέρα της που παρουσιάζει τα πρώτα σημάδια άνοιας. Σύντομα ο μεγάλος της γιος θα κληθεί να αφήσει το σχολείο και να πάρει τα όπλα για να υπηρετήσει την πατρίδα. Δεν είναι ο μόνος, αλλά είναι ο δικός της δεκαεπτάχρονος γιος. Όσο και να προσπαθήσει να τον προστατεύσει, εκείνος θα μπλεχτεί στον εμφύλιο που ξεσπάει ανάμεσα στα σώματα ασφαλείας και στους ανθρώπους που αντιστέκονται.

Αν κάποιος πει ότι «αυτά δε γίνονται στις πολιτισμένες δυτικές χώρες» μάλλον δε βλέπει τι γίνεται γύρω του. Μάλλον δε βλέπει ότι η Ευρώπη έχει γεμίσει από ακροδεξιές κυβερνήσεις και που θα μπορούσε να οδηγήσει αυτή η τάση. Μάλλον δε βλέπει ή έχει ξεχάσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, άλλο ένα γεγονός από αυτά που δε γίνονται στη σημερινή Ευρώπη, η εισβολή σε μια χώρα από τη γειτονική της.

Ο Lynch όμως που ξέρει πόσο εύκολο είναι για τους αναγνώστες να τα ξεχάσουν όλα αυτά ή να τα απορρίψουν ως μη πιθανά, δεν επικεντρώνεται στην ίδια τη δυστοπία και τους κανόνες του καθεστώτος. Επικεντρώνεται στη μάνα που προσπαθεί να κρατήσει την οικογένειά της ασφαλή και κοντά της. Που ανησυχεί για τους ανθρώπους που αγαπάει. Που μιλάει στον απών άντρα της, σαν να ήταν δίπλα της και σαν να μπορούσαν να συζητήσουν πώς θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν την κάθε κατάσταση. Που προσπαθεί να αποφασίσει για τη σωστή απόφαση. Που ξέρει ότι, όποια απόφαση και να πάρει, κάτι θα κερδίσει αλλά και κάτι θα χάσει. Που δεν είναι ποτέ έτοιμη να χάσει αυτά που τελικά χάνει. Και που προσπαθεί εν τέλει να κρατήσει όσα λίγα της έχουν απομείνει και να πνίξει τον πόνο της ώστε να παραμείνει το στήριγμα που η οικογένειά της την έχει συνηθίσει να είναι.

Ο Lynch λέει ότι ο καθένας και η καθεμιά από εμάς, αποτελείται από ένα συνονθύλευμα προσωπικοτήτων. Δεν είμαστε μόνο μια προσωπικότητα, αλλά πολλές. «Για να γίνει κάποιος ο άνθρωπος που θα αποφασίσει να φύγει, θα πρέπει να αποποιηθεί όλες αυτές τις διαφορετικές προσωπικότητες από τις οποίες αποτελείται και να μεταμορφωθεί σε ένα αντικείμενο που βλέπει τα πράγματα πιο ψυχρά. Μόνο τότε θα μπορέσει να πάρει την απόφαση να φύγει».

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Gutenberg σε μετάφραση Άγγελου Αγγελίδη, Μαρίας Αγγελίδου. Στο Σάββατο το απόγευμα, είχα τη χαρά και την τιμή να παρευρεθώ σε μια συνάντηση με τον βραβευμένο συγγραφέα και τα λόγια του που μετέφερα παραπάνω είναι ακριβώς από αυτή τη συνάντηση. Ο Lynch μίλησε για το βιβλίο του, για τον λόγο που το έγραψε, για το γεγονός ότι ουσιαστικά οι λέξεις βγήκαν μόνες τους από μέσα του, ενώ για τους προηγούμενους έξι μήνες προσπαθούσε να γράψει το λάθος βιβλίο. Όταν πια πήρε απόφαση ότι έχασε έξι μήνες από τη ζωή του, έκανε ένα διάλλειμα από τη συγγραφή για ένα σαββατοκύριακο και όταν ξανακάθισε μπροστά τον υπολογιστή του, του πήρε μόνο 5-10 λεπτά μπροστά από μια καινούρια σελίδα μέχρι να γράψει την πρώτη σελίδα αυτού του βιβλίου. «Οι πρώτες γραμμές» μας λέει, «δίνουν το περίγραμμα του βιβλίου που θα ακολουθήσει».

Θα μπορούσα να τον ακούω να μιλάει για ώρες. Να μιλάει για τη λογοτεχνία και την τέχνη και την έκφραση, όπως αυτός θεωρεί πως είναι, όπως την καταλαβαίνει. Ο λόγος του ποιητικός και όμορφος, όπως είναι και στο βιβλίο. Γι’ αυτό δε με παραξένεψε καθόλου όταν αναφερόμενος στην ποίηση είπε «Κάθε λέξη υπάρχει σε συγκεκριμένο σημείο για κάποιο λόγο και αν απομακρυνθεί από εκεί, χάνεται όλο το μήνυμα. Αυτό συμβαίνει στην ποίηση και θα έπρεπε να συμβαίνει και στη λογοτεχνία». Αυτό συμβαίνει και στη δική του λογοτεχνία.

Εκδόσεις Gutenberg

Λίγα λόγια για το συγγραφέα

Ο Paul Lynch γεννήθηκε στο Limerick το 1977, μεγάλωσε στο Co Donegal και ζει στο Δουβλίνο. Εργάστηκε ως κριτικός κινηματογράφου της εφημερίδας Sunday Tribune της Ιρλανδίας και των Sunday Times. Έχει εκδώσει πέντε μυθιστορήματα, τα οποία έχουν λάβει διάφορα βραβεία και είναι τα εξής – ξεκινώντας από το τελευταίο: Prophet Song, Beyond the Sea, Grace, The Black Snow, Red Sky in Morning. Περισσότερα στην ιστοσελίδα του συγγραφέα paullynchwriter.com.