Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου

 

Όταν η νηφαλιότητα δεν είναι το τέλος της διαδρομής, αλλά η αρχή μιας δύσκολης επιστροφής στη ζωή.

Υπάρχει μια στιγμή στην προσπάθεια να αλλάξουμε τη ζωή μας κατά την οποία περιμένουμε πως, μόλις καταφέρουμε να ξεπεράσουμε το μεγαλύτερο εμπόδιο, όλα τα υπόλοιπα θα αρχίσουν επιτέλους να μπαίνουν στη θέση τους. Ότι οι άνθρωποι που αγαπάμε θα μας ανοίξουν ξανά την αγκαλιά τους, οι σχέσεις που πληγώσαμε θα βρουν τον δρόμο τους και το μέλλον θα μοιάζει λίγο πιο φωτεινό. Τι συμβαίνει, όμως, όταν η πιο δύσκολη μάχη έχει κερδηθεί, αλλά η ζωή εξακολουθεί να μην είναι καθόλου εύκολη;

Αυτό ακριβώς το ερώτημα βρίσκεται στον πυρήνα του μυθιστορήματος «Μέρες χωρίς αλκοόλ» του Michael Deagler. Πρόκειται για το πρώτο μυθιστόρημα του Αμερικανού συγγραφέα, το οποίο τιμήθηκε με το PEN/Hemingway Award και προσεγγίζει την εξάρτηση και την ανάρρωση από μια διαφορετική, λιγότερο αναμενόμενη πλευρά. Όχι μέσα από την πορεία προς τη νηφαλιότητα, αλλά μέσα από την αμήχανη, συχνά επώδυνη προσπάθεια να συνεχίσει κανείς να ζει αφού έχει γίνει νηφάλιος.

Ο Deagler δεν αντιμετωπίζει την αποχή από το αλκοόλ ως μια μαγική λύση που εξαφανίζει αυτομάτως τα προβλήματα του παρελθόντος. Αντίθετα, στρέφει το βλέμμα σε όσα απομένουν όταν η εξάρτηση παύει να αποτελεί την καθημερινή πραγματικότητα. Στις σχέσεις που έχουν υποστεί φθορά, στις ευκαιρίες που χάθηκαν, στην αβεβαιότητα για το μέλλον και, κυρίως, στην ανάγκη να ανακαλύψει κανείς ξανά ποιος είναι όταν δεν μπορεί πλέον να κρύβεται πίσω από τις παλιές του συνήθειες.

Το αποτέλεσμα είναι μια ιστορία που συνδυάζει το χιούμορ με τη μελαγχολία και την κοινωνική παρατήρηση με μια βαθιά ανθρώπινη ματιά. Γιατί η νηφαλιότητα μπορεί να είναι μια τεράστια κατάκτηση, δεν αποτελεί όμως εγγύηση ότι όλα θα γίνουν ξαφνικά καλύτερα.

Ο Ντένις Μονκ είναι μόλις είκοσι έξι ετών και έχει ήδη φτάσει σε ένα σημείο της ζωής του όπου η επιστροφή στην κανονικότητα μοιάζει περισσότερο με άθλο παρά με αυτονόητη εξέλιξη. Έχοντας αφήσει πίσω του το αλκοόλ, πιστεύει πως μπορεί πλέον να ξαναβρεί τη θέση του στον κόσμο και να αρχίσει να χτίζει μια διαφορετική καθημερινότητα. Η νηφαλιότητα, ωστόσο, δεν αρκεί για να αποκαταστήσει όσα έχουν προηγηθεί.

Όταν οι γονείς του δεν τον δέχονται στο σπίτι τους, ο Ντένις βρίσκεται αντιμέτωπος με μια εξαιρετικά αμήχανη πραγματικότητα. Πρέπει να βρει πού θα μείνει και πώς θα συνεχίσει τη ζωή του, χωρίς τη σταθερότητα που θεωρούσε δεδομένη. Έτσι, το πρώτο του νηφάλιο καλοκαίρι μετατρέπεται σε μια περιπλάνηση στη Φιλαδέλφεια, από το ένα σπίτι στο άλλο, φιλοξενούμενος σε καναπέδες και προσωρινά δωμάτια φίλων.

Η περιπλάνηση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια πρακτική λύση στο πρόβλημα της στέγης. Κάθε καινούργιος χώρος, κάθε συνάντηση και κάθε κοινωνική περίσταση τον φέρνουν αντιμέτωπο με διαφορετικές πλευρές του εαυτού του. Οι άνθρωποι που συναντά έχουν τις δικές τους δουλειές, τις δικές τους δυσκολίες, τις δικές τους μικρές ή μεγάλες αποτυχίες. Κάποιοι μοιάζουν να έχουν προχωρήσει περισσότερο από εκείνον, ενώ άλλοι παλεύουν να βρουν τον δικό τους δρόμο. Μέσα από τις επαφές του μαζί τους, ο Ντένις καλείται να αναμετρηθεί με τις προσδοκίες του, τις αναμνήσεις του και την εικόνα που έχει δημιουργήσει για τον εαυτό του.

Η αφήγηση ξεδιπλώνεται μέσα από διαδοχικά επεισόδια της καθημερινότητάς του, τα οποία συνθέτουν σταδιακά το πορτρέτο ενός ανθρώπου που προσπαθεί να ξαναβρεί τη θέση του στον κόσμο. Δεν χρειάζεται να συμβεί κάτι θεαματικό για να αποκαλυφθεί η δυσκολία της κατάστασής του. Μια συζήτηση, μια αμήχανη κοινωνική στιγμή, μια προσπάθεια προσέγγισης ενός άλλου ανθρώπου ή η ανάγκη να ζητήσει φιλοξενία μπορούν να γίνουν αφορμές για να αναδειχθούν οι ανασφάλειες και οι αντιφάσεις του.

Η ιστορία δεν στηρίζεται σε ένα μεγάλο μυστήριο ή σε μια αλληλουχία εντυπωσιακών ανατροπών. Εστιάζει στην ίδια τη διαδικασία της επανεκκίνησης, στις μικρές καθημερινές δοκιμασίες που συχνά αποδεικνύονται δυσκολότερες από τις μεγάλες αποφάσεις. Ο Ντένις έχει ήδη πάρει μια σημαντική απόφαση για τη ζωή του. Τώρα πρέπει να μάθει πώς να ζει με αυτήν.

Ο Ντένις είναι ένας πρωταγωνιστής που δεν χωρά εύκολα στην εικόνα του κλασικού λογοτεχνικού ήρωα που ξεπερνά τις δυσκολίες του, αποκτά αυτοπεποίθηση και προχωρά προς μια καλύτερη εκδοχή του εαυτού του. Η διαδρομή του είναι πολύ πιο αδέξια, αβέβαιη και ανθρώπινη.

Η διακοπή του αλκοόλ τον αναγκάζει να αναμετρηθεί με τον τρόπο με τον οποίο έχει μάθει να σχετίζεται με τους άλλους. Το ποτό δεν ήταν απλώς μια συνήθεια που εγκατέλειψε. Αποτελούσε ένα μέσο με το οποίο αντιμετώπιζε τα συναισθήματά του και κινούνταν μέσα στις κοινωνικές περιστάσεις. Χωρίς αυτό, ακόμη και πράγματα που φαντάζουν αυτονόητα αποκτούν καινούργια δυσκολία, η επικοινωνία, το φλερτ, η οικειότητα, η αίσθηση ότι ανήκει κάπου.

Αυτό που κάνει τον χαρακτήρα του ενδιαφέροντα είναι πως δεν μετατρέπεται ξαφνικά σε έναν άνθρωπο που γνωρίζει τι θέλει και πώς να το αποκτήσει. Εξακολουθεί να αμφιβάλλει, να δυσκολεύεται και να αναζητά διεξόδους. Η προσπάθειά του να αλλάξει δεν εξαφανίζει τις αδυναμίες του ούτε τον απαλλάσσει από την ευθύνη για το παρελθόν του. Η νηφαλιότητα τού δίνει την ευκαιρία να κοιτάξει τη ζωή του διαφορετικά, αλλά δεν του προσφέρει έτοιμες απαντήσεις.

Παράλληλα, οι άνθρωποι που συναντά λειτουργούν ως καθρέφτες διαφορετικών εκδοχών της ενήλικης ζωής. Οι φίλοι του, οι παλιές γνωριμίες και οι γυναίκες με τις οποίες επιχειρεί να συνδεθεί δεν βρίσκονται απλώς εκεί για να τον βοηθήσουν ή να του δημιουργήσουν προβλήματα. Οι δικές τους ζωές αποκαλύπτουν πόσο περίπλοκη είναι η έννοια της επιτυχίας και πόσο εύκολα μπορεί κανείς να συγκρίνει τον εαυτό του με τους άλλους, αγνοώντας τις δυσκολίες που κρύβονται πίσω από την εικόνα τους.

Ο Ντένις δεν χρειάζεται να είναι πάντα συμπαθής ή να παίρνει τις σωστές αποφάσεις για να αποκτήσει ενδιαφέρον ως χαρακτήρας. Οι αντιφάσεις του κάνουν όλη τη δουλειά. Είναι ένας άνθρωπος που θέλει να αλλάξει, αλλά δεν ξέρει ακόμη πώς να υπάρξει μέσα στη ζωή που προσπαθεί να δημιουργήσει.

Το σημαντικότερο θέμα του βιβλίου είναι η απόσταση ανάμεσα στην επίτευξη ενός στόχου και στην πραγματική αλλαγή της ζωής. Η διακοπή του αλκοόλ είναι ένα καθοριστικό βήμα, αλλά δεν εξαφανίζει αυτομάτως τις συνέπειες των προηγούμενων επιλογών ούτε αποκαθιστά τις σχέσεις που έχουν διαταραχθεί.

Ο Deagler απομακρύνεται από την εύκολη αφήγηση της προσωπικής νίκης. Δεν παρουσιάζει τη νηφαλιότητα ως ένα μαγικό κουμπί επανεκκίνησης, μετά το οποίο όλα γίνονται απλούστερα. Αντίθετα, εξετάζει την περίοδο κατά την οποία ένας άνθρωπος πρέπει να μάθει να διαχειρίζεται τη ζωή του χωρίς το παλιό του καταφύγιο.

Αυτή η προσέγγιση προσδίδει στο μυθιστόρημα μια ιδιαίτερη ειλικρίνεια. Η αλλαγή δεν είναι μια μεμονωμένη πράξη, αλλά μια συνεχής διαδικασία. Απαιτεί επιμονή, αυτογνωσία και την ικανότητα να αποδεχτεί κανείς ότι η πρόοδος δεν είναι πάντοτε γραμμική.

Ένα ακόμη ουσιαστικό ζήτημα είναι η αποδοχή. Ο Ντένις επιθυμεί να επιστρέψει στην καθημερινότητα και να γίνει ξανά αποδεκτός από τους ανθρώπους γύρω του. Όμως, το γεγονός ότι ο ίδιος προσπαθεί να αλλάξει δεν σημαίνει ότι οι άλλοι είναι υποχρεωμένοι να ξεχάσουν όσα συνέβησαν ή να του χαρίσουν αυτομάτως την εμπιστοσύνη τους.

Το βιβλίο αναδεικνύει έτσι μια δύσκολη πλευρά των ανθρώπινων σχέσεων. Η συγχώρεση δεν είναι κάτι που μπορεί να απαιτήσει κανείς, ενώ η αποκατάσταση της χαμένης εμπιστοσύνης χρειάζεται χρόνο. Οι άνθρωποι που έχουν πληγωθεί έχουν επίσης τις δικές τους ανάγκες και τα δικά τους όρια.

Από την άλλη πλευρά, η κοινωνική αποδοχή δεν αρκεί από μόνη της για να λύσει τα εσωτερικά προβλήματα ενός ανθρώπου. Ακόμη και όταν οι άλλοι είναι πρόθυμοι να προσφέρουν βοήθεια, ο ίδιος πρέπει να μάθει να αντιμετωπίζει τον εαυτό του χωρίς να εξαρτά την αξία του αποκλειστικά από την επιβεβαίωσή τους.

Το «Μέρες χωρίς αλκοόλ» είναι επίσης ένα μυθιστόρημα για την αβεβαιότητα της ενηλικίωσης. Στα είκοσι έξι του, ο Ντένις βρίσκεται σε μια ηλικία κατά την οποία οι προσδοκίες για την επαγγελματική, προσωπική και κοινωνική ζωή μπορεί να γίνουν ιδιαίτερα πιεστικές.

Οι άνθρωποι γύρω του μοιάζουν να κινούνται προς κάποια κατεύθυνση, ακόμη κι όταν οι ίδιοι δεν είναι απολύτως βέβαιοι για το πού πηγαίνουν. Εκείνος, αντίθετα, αισθάνεται ότι πρέπει να ξεκινήσει ξανά από την αρχή, ενώ θα έπρεπε ήδη να έχει καταφέρει περισσότερα.

Η σύγκριση αυτή γεννά ένα γνώριμο ερώτημα. Υπάρχει πράγματι ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα που πρέπει να ακολουθούμε για να θεωρούμε ότι η ζωή μας προχωρά σωστά; Ο Deagler προσεγγίζει την αίσθηση της καθυστέρησης χωρίς να μετατρέπει την ιστορία του σε ένα απλοϊκό μάθημα αυτοβελτίωσης. Η πορεία του Ντένις δεν προσφέρεται για εύκολες συμβουλές, γιατί η προσωπική αλλαγή δεν υπακούει πάντα στους ρυθμούς που επιβάλλουν οι κοινωνικές προσδοκίες.

Η Φιλαδέλφεια αποτελεί κάτι περισσότερο από το σκηνικό της ιστορίας. Οι διαφορετικές γειτονιές της, οι χώροι όπου φιλοξενείται ο Ντένις και οι άνθρωποι που συναντά συνθέτουν ένα μεταβαλλόμενο αστικό τοπίο, μέσα στο οποίο εκείνος αναζητά μια θέση.

Η περιπλάνησή του στην πόλη αποκτά συμβολική διάσταση. Χωρίς ένα σταθερό σπίτι και χωρίς την προηγούμενη καθημερινότητά του, αναγκάζεται να κινείται από τον έναν χώρο στον άλλο, αναζητώντας προσωρινά σημεία αναφοράς. Κάθε σπίτι προσφέρει μια διαφορετική συνθήκη φιλοξενίας, κάθε γνωριμία μια διαφορετική πιθανότητα σύνδεσης, χωρίς τίποτε να εγγυάται ότι θα μπορέσει να ριζώσει κάπου.

Μέσα από αυτή την περιπλάνηση, το μυθιστόρημα αγγίζει και ζητήματα κοινωνικής θέσης, οικονομικής αβεβαιότητας και της ανάγκης για ένα μέρος που μπορείς να αποκαλείς δικό σου. Η αίσθηση του ανήκειν δεν εξαρτάται μόνο από το πού μένεις, αλλά και από το αν νιώθεις ότι έχεις μια θέση στη ζωή των άλλων.

Ένα από τα στοιχεία που δίνουν ιδιαίτερο χαρακτήρα στο μυθιστόρημα είναι ο συνδυασμός χιούμορ και μελαγχολίας. Η ιστορία αγγίζει ένα σοβαρό θέμα, αλλά δεν αντιμετωπίζει τον πρωταγωνιστή με υπερβολική δραματικότητα ούτε τον μετατρέπει σε μια τραγική φιγούρα που προκαλεί αποκλειστικά οίκτο.

Το χιούμορ αναδύεται μέσα από τις αμήχανες καταστάσεις, τις κοινωνικές συμβάσεις και τις αντιφάσεις της καθημερινότητας. Ο Ντένις προσπαθεί να βρει τον βηματισμό του σε έναν κόσμο που συνεχίζει να λειτουργεί κανονικά, ενώ για εκείνον σχεδόν τα πάντα έχουν αλλάξει. Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που θα ήθελε να είναι και σε αυτό που καταφέρνει να κάνει δημιουργεί στιγμές που μπορούν να προκαλέσουν γέλιο, χωρίς να ακυρώνουν τη δυσκολία της κατάστασής του.

Η επεισοδιακή δομή της αφήγησης ταιριάζει με αυτή την πορεία. Αντί να στηρίζεται αποκλειστικά σε μια αδιάκοπη κλιμάκωση της δράσης, η ιστορία παρακολουθεί μικρές συναντήσεις και εμπειρίες που προσθέτουν σταδιακά νέες αποχρώσεις στον χαρακτήρα του Ντένις. Η καθημερινότητα γίνεται το πεδίο μέσα στο οποίο εξελίσσεται η ουσιαστική σύγκρουση. Η προσπάθεια να συμβιβαστεί με το παρελθόν του και να ανακαλύψει μια νέα εκδοχή του εαυτού του.

Το αποτέλεσμα είναι ένα μυθιστόρημα που δεν χρειάζεται να καταφεύγει διαρκώς σε έντονες συναισθηματικές κορυφώσεις για να αναδείξει το βάρος των θεμάτων του. Η δύναμή του βρίσκεται στις λεπτομέρειες, στις αδιόρατες μετατοπίσεις της συμπεριφοράς και στις μικρές απογοητεύσεις που συσσωρεύονται στην προσπάθεια να ξαναχτιστεί μια ζωή.

Το «Μέρες χωρίς αλκοόλ» του Michael Deagler είναι ένα μυθιστόρημα για την περίοδο που έρχεται μετά τη μεγάλη απόφαση. Για τις ημέρες κατά τις οποίες δεν υπάρχει κάποια εντυπωσιακή νίκη να γιορτάσεις, αλλά πρέπει να σηκωθείς, να αντιμετωπίσεις τις συνέπειες του παρελθόντος και να προσπαθήσεις να κάνεις το επόμενο βήμα.

Μέσα από τον Ντένις, ο συγγραφέας εξετάζει την εξάρτηση χωρίς να περιορίζεται σε αυτήν. Μιλά για την ανάγκη της αποδοχής, για τις δυσκολίες της ενηλικίωσης, για τις ανθρώπινες σχέσεις που δεν διορθώνονται με μια απόφαση και για την αβεβαιότητα που συνοδεύει κάθε πραγματική αλλαγή. Κυρίως, όμως, υπενθυμίζει ότι η προσπάθεια να γίνουμε καλύτεροι δεν σημαίνει πως θα αποκτήσουμε αμέσως μια ξεκάθαρη εικόνα για το ποιοι είμαστε ή για το πού θέλουμε να πάμε.

Αυτό που έχει σημασία δεν είναι να μετατραπεί ο Ντένις σε έναν τέλειο άνθρωπο ούτε να βρει μια εύκολη λύση για όλα τα προβλήματά του. Είναι να μπορέσει να συνεχίσει, ακόμη κι όταν η ζωή δεν εξελίσσεται σύμφωνα με τις προσδοκίες του. Να αποδεχτεί ότι η αλλαγή δεν διαγράφει το παρελθόν, αλλά του δίνει τη δυνατότητα να σχετιστεί μαζί του διαφορετικά.

Το μυθιστόρημα του Deagler αξίζει να διαβαστεί ως μια ανθρώπινη, χιουμοριστική και συχνά άβολη εξερεύνηση της ζωής μετά τον εθισμό. Δεν υπόσχεται μια θεαματική μεταμόρφωση ούτε προσφέρει έτοιμες απαντήσεις. Επιλέγει να σταθεί σε εκείνη τη δύσκολη ενδιάμεση περίοδο κατά την οποία κάποιος έχει αφήσει πίσω του τον άνθρωπο που ήταν, αλλά δεν έχει ακόμη ανακαλύψει πλήρως εκείνον που θέλει να γίνει.

Αν υπάρχει κάτι που θα ήθελα να θυμάμαι από την ανάγνωση αυτού του βιβλίου είναι πώς μια νέα αρχή δεν σημαίνει ότι όλα ξεκινούν από το μηδέν. Σημαίνει ότι πρέπει να μάθεις να προχωράς με όσα κουβαλάς, χωρίς να αφήνεις το παρελθόν να αποφασίζει για ολόκληρο το μέλλον σου.

 

Εκδόσεις Gutenberg

 

Λίγα λόγια για το συγγραφέα

Ο Μάικλ Ντίγκλερ ζει στο Λος Άντζελες, όπου κάνει διδακτορικό στη δημιουργική γραφή και λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας.