Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου

 

Τι συμβαίνει όταν ένας άνθρωπος που έχει πιστέψει πως η σημαντικότερη στιγμή της ζωής του έχει περάσει, ανακαλύπτει ότι κάποιος, κάπου, εξακολουθεί να θυμάται το τραγούδι του; Και τι μπορεί να συμβεί όταν δύο άνθρωποι που μοιάζουν να μην έχουν απολύτως τίποτα κοινό συναντηθούν χάρη σε ένα τραγούδι;

Ο Benjamin Myers χτίζει στα «Σπάνια κομμάτια» μια ιστορία για τη μοναξιά, την απώλεια, τη μνήμη και τις δεύτερες ευκαιρίες, χρησιμοποιώντας ως κεντρικό της άξονα τη Northern Soul και τη δύναμη της μουσικής να διατηρεί ζωντανά πρόσωπα, εποχές και συναισθήματα που διαφορετικά θα είχαν χαθεί. Το μυθιστόρημα, που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Κλειδάριθμος σε μετάφραση της Μαρίας Μαντή, ακολουθεί δύο ανθρώπους σε μια μάλλον απρόσμενη συνάντηση, η οποία θα τους αναγκάσει να κοιτάξουν διαφορετικά τη ζωή που έχουν αφήσει πίσω τους.

Ο Έρλον «Μπάκι» Μπρόνκο είναι ένας Αμερικανός τραγουδιστής της soul που γνώρισε για λίγο τη δημοσιότητα στα τέλη της δεκαετίας του ’60. Ένα από τα τραγούδια του, το «Until the Wheels Fall Off», δεν γνώρισε ιδιαίτερη επιτυχία στην Αμερική, απέκτησε όμως μια δεύτερη ζωή στη βρετανική Northern Soul σκηνή και παρέμεινε ζωντανό για δεκαετίες. Ο ίδιος, αντίθετα, έχει μείνει πίσω. Βρίσκεται πλέον σε μεγάλη ηλικία, ζει στο Σικάγο, πενθεί την απώλεια της αγαπημένης του συζύγου, Μέιμπελ, και αντιμετωπίζει έναν εθισμό στα παυσίπονα, ενώ η ζωή του έχει περιοριστεί περισσότερο στην επιβίωση παρά στην πραγματική συμμετοχή σε αυτήν.

Η πρόσκληση να ταξιδέψει στο Σκάρμπορο της Αγγλίας για ένα Φεστιβάλ της Northern Soul μοιάζει σχεδόν παράλογη. Ένας άνθρωπος που έχει περάσει δεκαετίες πιστεύοντας ότι κανείς δεν θυμάται πια ποιος είναι, ανακαλύπτει πως στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού υπάρχει ένα κοινό που όχι μόνο γνωρίζει τη μουσική του, αλλά την έχει εντάξει στη δική του ζωή.

Εκεί βρίσκεται και η Ντάινα. Η Ντάινα είναι μια γυναίκα που έχει περάσει ολόκληρη τη ζωή της στο Σκάρμπορο και αισθάνεται παγιδευμένη μέσα σε μια καθημερινότητα που δεν ανταποκρίνεται σε αυτό που κάποτε ίσως ονειρεύτηκε. Ο σύζυγός της είναι αδιάφορος και ανώριμος, ο γιος της δεν φαίνεται να έχει ιδιαίτερες φιλοδοξίες και η ίδια έχει μάθει να βρίσκει μικρές διεξόδους μέσα σε μια ζωή που μοιάζει να έχει βαλτώσει. Η μεγάλη της αγάπη είναι η Northern Soul. Εκεί, μέσα στη μουσική, στον χορό και στους ανθρώπους που μοιράζονται το ίδιο πάθος, μπορεί για λίγο να γίνει κάποια άλλη.

Η σύνδεσή της με τον Μπάκι είναι λοιπόν πολύ περισσότερο από μια σχέση θαυμαστή και καλλιτέχνη. Η Ντάινα έχει δημιουργήσει μέσα της έναν ολόκληρο κόσμο γύρω από έναν άνθρωπο που ουσιαστικά δεν γνωρίζει. Ο Μπάκι, από την άλλη, έχει ανάγκη να ανακαλύψει ότι η ζωή του δεν τελείωσε μαζί με την καριέρα του ή μαζί με τη γυναίκα που έχασε.

Η συνάντησή τους λειτουργεί έτσι ως ο πυρήνας ολόκληρου του μυθιστορήματος. Ο Myers δεν ενδιαφέρεται τόσο για μια θεαματική πλοκή όσο για το τι συμβαίνει όταν δύο άνθρωποι που έχουν χάσει την αίσθηση της προσωπικής τους αξίας βρίσκουν ο ένας στον άλλον έναν λόγο να ξανακοιτάξουν μπροστά.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του βιβλίου. Οι δεύτερες ευκαιρίες εδώ δεν παρουσιάζονται ως μεγάλες, θεαματικές ανατροπές. Δεν χρειάζεται κάποιος να γίνει ξαφνικά πλούσιος, διάσημος ή νέος. Μπορεί απλώς να χρειάζεται έναν άνθρωπο που θα τον δει πραγματικά.

Ο Μπάκι είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρων χαρακτήρας ακριβώς επειδή ο Myers δεν προσπαθεί να τον εξιδανικεύσει. Είναι ένας άνθρωπος πληγωμένος, εξαρτημένος, γεμάτος ενοχές και αναμνήσεις. Η μουσική του έχει επιβιώσει περισσότερο από τον ίδιο, και αυτή η αντίθεση αποκτά ιδιαίτερη δύναμη. Ένα τραγούδι που γράφτηκε πριν από δεκαετίες μπορεί να συνεχίζει να κινεί ανθρώπους, ενώ ο δημιουργός του έχει σχεδόν ξεχάσει γιατί κάποτε ήθελε να τραγουδά.

Η Ντάινα, από την άλλη, είναι ένας χαρακτήρας που αντιπροσωπεύει μια διαφορετική μορφή απώλειας. Δεν έχει χάσει μόνο ανθρώπους ή γεγονότα. Έχει χάσει κομμάτια του εαυτού της μέσα στην καθημερινότητα. Η σχέση της με τη μουσική γίνεται ένας τρόπος να διατηρήσει ζωντανή μια εκδοχή του εαυτού της που δεν χωρά εύκολα μέσα στους ρόλους της συζύγου, της μητέρας και της εργαζόμενης γυναίκας. Η Northern Soul δεν λειτουργεί επομένως απλώς ως σκηνικό. Είναι ένας από τους πραγματικούς χαρακτήρες του μυθιστορήματος.

Ο Myers καταφέρνει να γράψει για τη μουσική χωρίς να τη χρησιμοποιεί απλώς ως διακοσμητικό στοιχείο. Η Northern Soul γίνεται φορέας μνήμης και συλλογικής ταυτότητας. Ένα τραγούδι μπορεί να ταξιδέψει από το Σικάγο στο Γιορκσάιρ, να περάσει από γενιά σε γενιά και να αποκτήσει μια ζωή εντελώς διαφορετική από εκείνη που είχε φανταστεί ο άνθρωπος που το δημιούργησε. Η μουσική γίνεται έτσι ένας τρόπος επικοινωνίας ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν θα είχαν κανέναν άλλο λόγο να συναντηθούν.

Παράλληλα, το μυθιστόρημα μιλά με ιδιαίτερη ευαισθησία για το πένθος. Ο Μπάκι κουβαλά την απουσία της Μέιμπελ, και η απώλεια αυτή δεν παρουσιάζεται ως ένα γεγονός που μπορεί απλώς να ξεπεραστεί. Το πένθος έχει γίνει μέρος της ταυτότητάς του. Η επιστροφή του στη μουσική και η επαφή του με ανθρώπους που θυμούνται τον νεότερο εαυτό του τον αναγκάζουν να έρθει ξανά αντιμέτωπος με όλα όσα έχασε.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ηλικία. Οι ήρωες του Myers δεν είναι νέοι άνθρωποι που έχουν όλη τη ζωή μπροστά τους. Είναι άνθρωποι που κοιτούν περισσότερο προς τα πίσω, μετρώντας απώλειες, λάθη και ανεκπλήρωτες επιθυμίες. Κι όμως, το βιβλίο δεν αντιμετωπίζει την ηλικία ως τελεσίδικο όριο. Αντίθετα, υποστηρίζει ότι η αλλαγή μπορεί να έρθει ακόμη και όταν έχουμε πείσει τον εαυτό μας πως είναι πια αργά.

Ενδιαφέρον έχει και ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας χρησιμοποιεί το Σκάρμπορο. Η βροχερή παραθαλάσσια πόλη, με την κάποτε μεγαλύτερη ακμή της και τη σημερινή της αίσθηση παρακμής, λειτουργεί σχεδόν σαν αντανάκλαση των πρωταγωνιστών. Όπως ο Μπάκι και η Ντάινα, έτσι και η πόλη κουβαλά ένα παρελθόν που δεν υπάρχει πια με τον ίδιο τρόπο. Κι όμως, εξακολουθεί να έχει ζωή.

Αυτό δημιουργεί και μια ενδιαφέρουσα αντίθεση ανάμεσα στην Αμερική του Μπάκι και τη Βρετανία της Ντάινα. Ο Myers αξιοποιεί τις πολιτισμικές διαφορές με χιούμορ, αλλά πίσω από αυτές βρίσκεται κάτι πιο ουσιαστικό. Η μουσική έχει τη δύναμη να καταργεί την απόσταση. Ο Μπάκι μπορεί να μην καταλαβαίνει απόλυτα τον κόσμο στον οποίο έχει φτάσει, όμως οι άνθρωποι εκεί καταλαβαίνουν τη μουσική του.

Και ίσως ο τίτλος να συνοψίζει τελικά ολόκληρη την ιδέα του βιβλίου. Τα «σπάνια κομμάτια» δεν είναι μόνο οι ξεχασμένοι δίσκοι που αποκτούν ξανά αξία. Είναι και οι άνθρωποι. Οι ζωές που δεν έγιναν ποτέ αυτό που περίμεναν οι ίδιοι ή οι άλλοι. Οι άνθρωποι που κάποτε υπήρξαν σημαντικοί και στη συνέχεια βρέθηκαν στο περιθώριο. Οι αναμνήσεις που επιμένουν. Οι σχέσεις που εμφανίζονται όταν κανείς δεν τις περιμένει.

Ο Benjamin Myers γράφει μια ιστορία για τη μουσική, αλλά στην πραγματικότητα γράφει για τη μνήμη και την ανθρώπινη ανάγκη να συνδεθούμε με κάποιον άλλον. Για το πώς ένα τραγούδι μπορεί να μας θυμίσει ποιοι υπήρξαμε και, ίσως, να μας βοηθήσει να αποφασίσουμε ποιοι θέλουμε ακόμη να γίνουμε.

Το «Σπάνια κομμάτια» είναι ένα μυθιστόρημα για ανθρώπους που θεωρούν ότι έχουν χάσει την καλύτερη εκδοχή της ζωής τους και ανακαλύπτουν ότι μπορεί να υπάρχει ακόμη χρόνος για μια τελευταία στροφή. Όχι απαραίτητα για μια καινούργια ζωή, αλλά για μια διαφορετική ματιά σε αυτή που ήδη έχουν. Γιατί μερικές φορές ένα τραγούδι που νόμιζες πως είχε ξεχαστεί μπορεί να αποδειχθεί ότι περίμενε απλώς τον σωστό άνθρωπο για να το ξανακούσει.

 

Εκδόσεις Κλειδάριθμος

 

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα:

Ο Μπέντζαμιν Μάιερς γεννήθηκε στο Ντάραμ το 1976. Έχει γράψει δέκα βιβλία, αρκετά εκ των οποίων έχουν λάβει σημαντικά βραβεία. Το μπεστ σέλερ μυθιστόρημα Η άκρη του ορίζοντα, που εκδόθηκε το 2019, μεταδόθηκε ραδιοφωνικά σε συνέχειες από την εκπομπή «Book at Bedtime» του BBC Radio 4, αναδείχτηκε σε Times Book of the Year, Book of the Year και Reading Agency Book of the Year, και συμπεριλήφθηκε στα επιλεγμένα βιβλία του BBC Radio 2 και του Observer για το έτος 2019. Παρέμεινε στη δεκάδα των ευπώλητων βιβλίων του Ηνωμένου Βασιλείου και της Γερμανίας για πάνω από δύο χρόνια. Ο Μπέντζαμιν έχει επίσης γράψει μη μυθοπλαστικά έργα και ποιητικές συλλογές, ενώ δημοσιογραφικά του κείμενα έχουν δημοσιευτεί σε έντυπα όπως The Guardian, New Stateman, TLS, Mojo, New Scientist, The Spectator, The Big Issue, Le Monde, Caught By The River, κ.ά. Ζει στο Άπερ Κόλντερ Βάλεϊ, στο Δυτικό Γιόρκσιρ. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφτείτε: http://www.benmyers.com