Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου

 

Η Μαρία Ξυλούρη είναι από εκείνες τις συγγραφείς που έχουν τη σπάνια ικανότητα να δημιουργούν ιστορίες οι οποίες μοιάζουν ταυτόχρονα οικείες και παραμυθένιες. Στην «Υφάντρα», μας παραδίδει μια σύντομη αλλά ιδιαίτερα πυκνή ιστορία, όπου η γυναικεία εμπειρία, η μοίρα, οι θρύλοι και οι συνέπειες των επιλογών μας μπλέκονται μεταξύ τους σαν νήματα σε έναν αργαλειό.

Η πρωταγωνίστρια του βιβλίου είναι η Μπιάνκα, μια νεαρή υφάντρα που αποφασίζει να εγκαταλείψει τον βίαιο σύζυγό της, χωρίς να γνωρίζει πού θα πάει και πώς θα επιβιώσει. Η φυγή της δεν είναι απλώς μια προσπάθεια σωτηρίας. Είναι μια πράξη αντίστασης απέναντι σε έναν κόσμο που έχει ήδη αποφασίσει ποια πρέπει να είναι η θέση της. Όταν ο κύριος Τέιλορ τη συναντά και της προσφέρει βοήθεια, η ζωή της αλλάζει πορεία. Χρόνια αργότερα, όταν εκείνη θελήσει να ανταποδώσει αυτή τη χειρονομία καλοσύνης, θα στραφεί σε έναν παλιό θρύλο που περνά από γενιά σε γενιά γυναικών, χωρίς να γνωρίζει το πραγματικό τίμημα που μπορεί να κρύβει η εκπλήρωση μιας ευχής.

Από τις πρώτες κιόλας σελίδες γίνεται φανερό ότι η «Υφάντρα» δεν ενδιαφέρεται τόσο για την εξωτερική δράση όσο για την ατμόσφαιρα και τον συμβολισμό. Η ύφανση λειτουργεί ως κεντρική μεταφορά του βιβλίου. Οι γυναίκες της ιστορίας υφαίνουν υφάσματα, αλλά ταυτόχρονα υφαίνουν πεπρωμένα, αναμνήσεις, σχέσεις και μυστικά. Η ίδια η ζωή παρουσιάζεται σαν ένα πολύπλοκο ύφασμα, όπου κάθε επιλογή τραβά ένα νήμα που επηρεάζει ολόκληρο το σχέδιο.

Ένα από τα πιο δυνατά στοιχεία του βιβλίου είναι η προσέγγισή του στη γυναικεία εμπειρία. Η Ξυλούρη δεν γράφει απλώς για μια γυναίκα που δραπετεύει από έναν κακοποιητικό γάμο. Γράφει για τις αόρατες δομές που περιορίζουν τις γυναίκες, για τις προσδοκίες που κληρονομούνται από γενιά σε γενιά και για τη δυσκολία να διεκδικήσει κανείς τη ζωή που πραγματικά επιθυμεί. Η φράση που συνοδεύει το βιβλίο, ότι πρόκειται για μια ιστορία «για γυναίκες που ξέρουν να υφαίνουν κόσμους αλλά δεν ξέρουν πώς να υπάρξουν στον κόσμο», αποτυπώνει απόλυτα τον πυρήνα του.

Η Μπιάνκα είναι ένας χαρακτήρας που δεν κατακτά αμέσως τον αναγνώστη μέσα από θεαματικές πράξεις ή έντονες εξάρσεις. Αντίθετα, η δύναμή της αποκαλύπτεται σταδιακά. Είναι μια γυναίκα που κουβαλά φόβους, ενοχές και αμφιβολίες, αλλά συνεχίζει να προχωρά. Η εξέλιξή της είναι ήσυχη και ανθρώπινη, γεγονός που την κάνει ιδιαίτερα πειστική. Δεν παρουσιάζεται ως ηρωίδα χωρίς αδυναμίες, αλλά ως ένας άνθρωπος που προσπαθεί να επιβιώσει και να βρει τη θέση του σε έναν κόσμο που δεν υπήρξε ποτέ γενναιόδωρος μαζί του.

Παράλληλα, ο θρύλος που βρίσκεται στον πυρήνα της ιστορίας προσδίδει στο βιβλίο μια έντονη αίσθηση μαγικού ρεαλισμού. Το υπερφυσικό στοιχείο δεν κυριαρχεί στην αφήγηση ούτε μετατρέπει το μυθιστόρημα σε καθαρή φαντασία. Αντίθετα, εισχωρεί διακριτικά στην πραγματικότητα των χαρακτήρων και δημιουργεί ένα αίσθημα διαρκούς αβεβαιότητας. Ο αναγνώστης αναρωτιέται συνεχώς αν αυτό που συμβαίνει είναι πράγματι μαγεία ή αν αποτελεί απλώς μια διαφορετική ανάγνωση της πραγματικότητας. Η προσέγγιση αυτή θυμίζει αρκετά τη λογοτεχνική παράδοση του μαγικού ρεαλισμού.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει και στη γραφή της Ξυλούρη. Το κείμενο είναι λιτό αλλά ποιητικό, χωρίς περιττές φλυαρίες. Μέσα σε σχετικά λίγες σελίδες καταφέρνει να δημιουργήσει εικόνες που μένουν στη μνήμη και να δώσει βάθος στους θεματικούς της άξονες. Υπάρχει μια αίσθηση προφορικού παραμυθιού που διατρέχει ολόκληρο το βιβλίο, σαν να ακούμε μια ιστορία που πέρασε από στόμα σε στόμα επί γενιές πριν φτάσει σε εμάς.

Αν θα είχα μία μικρή ένσταση, αυτή αφορά την έκταση του βιβλίου. Με περίπου 140 σελίδες, η ιστορία ολοκληρώνεται αρκετά γρήγορα και σε ορισμένα σημεία θα ήθελα να παραμείνω περισσότερο με τους χαρακτήρες ή να εξερευνηθούν βαθύτερα κάποιες πτυχές του κόσμου που χτίζει η συγγραφέας. Από την άλλη πλευρά, ίσως αυτή η συμπύκνωση να αποτελεί και μέρος της γοητείας του βιβλίου, καθώς δεν αφήνει τίποτα περιττό να βαραίνει την αφήγηση.

Συνολικά, η «Υφάντρα» είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται γρήγορα αλλά παραμένει για αρκετό καιρό στη σκέψη του αναγνώστη. Πρόκειται για μια ιστορία που μιλά για τη γυναικεία αντοχή, την ευγνωμοσύνη, τη μοίρα και τις συνέπειες των επιθυμιών μας. Με ατμοσφαιρική γραφή, έντονους συμβολισμούς και μια διακριτική δόση μαγείας, η Μαρία Ξυλούρη παραδίδει ένα μικρό αλλά ουσιαστικό μυθιστόρημα που αξίζει την προσοχή όσων αγαπούν τις ιστορίες όπου ο μύθος και η πραγματικότητα συνυπάρχουν αρμονικά.

 

Εκδόσεις Μεταίχμιο

 

Λίγα λόγια για την συγγραφέα

Η Μαρία Ξυλούρη έχει γράψει τα μυθιστορήματα Rewind (2009), Πώς τελειώνει ο κόσμος (2012, Athens Prize for Literature 2013) και Η νυχτερινή βάρδια του καλλιγράφου (2015), τα οποία κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Καλέντη, και τη συλλογή διηγημάτων Πέτρινα πλοία (Μεταίχμιο, 2021). Έχει μεταφράσει David Mitchell, Hanya Yanagihara και Paul Auster.