Γράφει η Γεωργία Κωστοπούλου

 

Με τις συλλογές διηγημάτων συνήθως κρατάω κάποιες επιφυλάξεις γιατί πιστεύω ότι είναι πολύ δύσκολο να μπορέσει να πει κάποιος όλα αυτά που θέλει σε τόσο λίγες σελίδες. Θα πρέπει να είναι βιρτουόζος της μικρής φόρμας για να με κερδίσει. Και όταν διαβάζω ένα βιβλίο θέλω να έχει μια κάποια συνοχή. Το «Το καλό μες στο κακό» της Σαμάντα Σβέμπλιν, είναι μια συλλογή όπου κάθε διήγημα έχει τη δική του ταυτότητα, αλλά όλα μαζί συνθέτουν ένα ιδιαίτερο λογοτεχνικό σύμπαν, στο οποίο η πραγματικότητα μοιάζει διαρκώς να μετατοπίζεται, αφήνοντας μια επίμονη αίσθηση ανησυχίας. Γι’ αυτό και κατάφερε να κρατήσει το ενδιαφέρον μου.

Οι ιστορίες του βιβλίου ξεκινούν σχεδόν πάντα από κάτι απόλυτα γνώριμο. Μια οικογένεια, μια φιλική ή συγγενική σχέση, μια καθημερινή συνάντηση, μια απόφαση που μοιάζει ασήμαντη. Πολύ γρήγορα όμως, χωρίς ποτέ να καταφεύγει σε εντυπωσιασμούς, η συγγραφέας εισάγει μια μικρή ρωγμή στην κανονικότητα. Κάτι αλλάζει ανεπαίσθητα, οι χαρακτήρες αρχίζουν να αμφισβητούν όσα θεωρούσαν δεδομένα και ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι τίποτα δεν είναι τόσο απλό όσο φαινόταν αρχικά.

Αυτό που κάνει ιδιαίτερη εντύπωση είναι ο τρόπος με τον οποίο η Σβέμπλιν δημιουργεί ένταση. Δεν στηρίζεται στην έντονη δράση ούτε σε συνεχείς ανατροπές. Αντίθετα, η αγωνία γεννιέται μέσα από τις σιωπές, τις λεπτομέρειες και τις μικρές αλλαγές στη συμπεριφορά των ηρώων. Συχνά έχεις την αίσθηση ότι γνωρίζεις περισσότερα από εκείνους, μόνο και μόνο για να συνειδητοποιήσεις λίγο αργότερα πως κι εσύ βρίσκεσαι στο ίδιο σκοτάδι με αυτούς. Είναι ένα είδος ψυχολογικής έντασης που λειτουργεί διαρκώς υπόγεια και κάνει τα διηγήματα εξαιρετικά καθηλωτικά.

Οι χαρακτήρες αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα της συλλογής. Δεν είναι άνθρωποι που ξεχωρίζουν για κάτι εντυπωσιακό. Είναι καθημερινοί, αναγνωρίσιμοι, με αδυναμίες, ανασφάλειες και εσωτερικές συγκρούσεις. Βρίσκονται αντιμέτωποι με καταστάσεις που δοκιμάζουν τις βεβαιότητές τους και πολλές φορές αναγκάζονται να πάρουν δύσκολες αποφάσεις χωρίς να γνωρίζουν αν είναι οι σωστές. Η συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται να τους παρουσιάσει ως απόλυτα καλούς ή κακούς. Αντίθετα, φωτίζει τις γκρίζες ζώνες της ανθρώπινης φύσης και δείχνει πόσο εύκολα οι προθέσεις μπορούν να συγκρουστούν με τις πράξεις.

Κοινός παρονομαστής των περισσότερων ιστοριών είναι οι ανθρώπινες σχέσεις. Η οικογένεια, η γονεϊκότητα, η εμπιστοσύνη, η μοναξιά, η ανάγκη να ανήκουμε κάπου αλλά και ο φόβος της απώλειας διατρέχουν ολόκληρη τη συλλογή. Οι ήρωες συχνά δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν πραγματικά μεταξύ τους, ενώ οι παρεξηγήσεις και όσα μένουν ανείπωτα αποκτούν μεγαλύτερη σημασία από τις ίδιες τις λέξεις. Μέσα από αυτές τις σχέσεις αναδεικνύεται και το βασικό ερώτημα που μοιάζει να διατρέχει το βιβλίο. Πόσο καλά γνωρίζουμε τελικά τους ανθρώπους που αγαπάμε, αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό;

Ένα ακόμη στοιχείο που ξεχωρίζει είναι η διαρκής αμφιβολία ανάμεσα στο πραγματικό και το ανεξήγητο. Η Σβέμπλιν δεν δίνει εύκολες απαντήσεις ούτε εξηγεί τα πάντα. Αντίθετα, αφήνει χώρο στον αναγνώστη να συμπληρώσει μόνος του τα κενά και να αποφασίσει πώς θα ερμηνεύσει όσα συμβαίνουν. Αυτή η επιλογή μπορεί να ξενίσει όσους προτιμούν ιστορίες με ξεκάθαρες λύσεις, όμως είναι και ο λόγος που τα διηγήματα μένουν στο μυαλό πολύ μετά το τέλος τους.

Η γραφή της είναι ιδιαίτερα λιτή, χωρίς περιττές περιγραφές, αλλά ταυτόχρονα εξαιρετικά ατμοσφαιρική. Με λίγες μόνο φράσεις καταφέρνει να δημιουργήσει εικόνες και συναισθήματα, ενώ κάθε λεπτομέρεια φαίνεται να έχει λόγο ύπαρξης. Δεν πρόκειται για ένα βιβλίο που διαβάζεται βιαστικά. Αντίθετα, κάθε ιστορία σε καλεί να σταθείς λίγο περισσότερο στις αποχρώσεις της και να σκεφτείς όσα υπονοούνται πίσω από τις λέξεις.

Επειδή πρόκειται για συλλογή διηγημάτων, είναι αναμενόμενο κάποια κείμενα να λειτουργούν πιο αποτελεσματικά από άλλα, ανάλογα με τα προσωπικά γούστα του κάθε αναγνώστη. Ωστόσο, η συνοχή της συλλογής είναι αξιοσημείωτη. Όλες οι ιστορίες υπηρετούν το ίδιο κλίμα αβεβαιότητας και ψυχολογικής έντασης, δημιουργώντας την αίσθηση ότι αποτελούν διαφορετικές όψεις του ίδιου προβληματισμού γύρω από τον φόβο, τις ανθρώπινες σχέσεις και τις αποφάσεις που μπορούν να αλλάξουν τα πάντα.

Το «Το καλό μες στο κακό» ήταν η πρώτη μου γνωριμία με τη Σαμάντα Σβέμπλιν και σίγουρα μια γνωριμία που μου κίνησε την περιέργεια να αναζητήσω και τα υπόλοιπα έργα της. Δεν είναι ένα βιβλίο που στηρίζεται στη δράση ή στις μεγάλες ανατροπές, αλλά στην ατμόσφαιρα, στην ψυχολογική παρατήρηση και στη διαρκή αίσθηση ότι κάτι δεν βρίσκεται στη σωστή του θέση. Αν απολαμβάνετε ιστορίες που αφήνουν χώρο για σκέψη, που δεν εξηγούν τα πάντα και που συνεχίζουν να σας απασχολούν ακόμη και μετά την τελευταία σελίδα, τότε αυτή η συλλογή αξίζει σίγουρα την προσοχή σας.

 

Εκδόσεις Πατάκη

 

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα:

Η Σαµάντα Σβέµπλιν γεννήθηκε το 1978 στο Μπουένος Άιρες και ζει στο Βερολίνο. Έχει κερδίσει σηµαντικά βραβεία για όλα τα βιβλία της και έχει µεταφραστεί σε περισσότερες από 35 γλώσσες. Το 2010 το έγκυρο περιοδικό Granta την επέλεξε ως µία από τις καλύτερες ισπανόφωνες συγγραφείς κάτω των 35 χρόνων. Το πρώτο µυθιστόρηµά της Απόσταση ασφαλείας (Εκδόσεις Πατάκη, 2020, µτφρ. Έφη Γιαννοπούλου) το 2015 απέσπασε το βραβείο Tigre Juan, ενώ, αφότου µεταφράστηκε στα αγγλικά, το 2017 κατέκτησε µια θέση στη βραχεία λίστα του διεθνούς βραβείου Man Booker, το 2018 τιµήθηκε µε το βραβείο Shirley Jackson και επιλέχθηκε από την εκποµπή «Tournament of Books» ως το καλύτερο βιβλίο που κυκλοφόρησε στις Ηνωµένες Πολιτείες. Το Κεντούκι (Εκδόσεις Πατάκη, 2024, µτφρ. Έφη Γιαννοπούλου), το δεύτερο µυθιστόρηµά της, βραβεύτηκε το 2020 µε το βραβείο Mandarache και η αγγλική του µετάφραση ήταν επίσης υποψήφια για το Man Booker. Η συλλογή διηγηµάτων της Επτά άδεια σπίτια (Εκδόσεις Πατάκη, 2021, µτφρ. Έφη Γιαννοπούλου) τιµήθηκε το 2015 µε το διεθνές λογοτεχνικό βραβείο Ribera del Duero. Επίσης, τα διηγήµατά της έχουν κατακτήσει τα διεθνή βραβεία Casa de las Americas και Juan Rulfo Narrativa. Το Kαλό µες στο κακό (2025· Εκδόσεις Πατάκη, 2026, µτφρ. Έφη Γιαννοπούλου) απέσπασε, τον Απρίλιο του 2026, το Premio Aena de Narrativa Hispanoamericana (Βραβείο Aena Ισπανοαµερικανικής Λογοτεχνίας, το οποίο συνοδεύεται από χρηµατικό έπαθλο 1.000.000 ευρώ) για «την ικανότητα της συγγραφέως του να δηµιουργεί νέους κόσµους και να περνάει, µε οµορφιά που συγκλονίζει, τα σύνορα του εφικτού µε το ανέφικτο». To Premio Aena υποστηρίζεται από το Fundacion Gabo και την Catedra Vargas Llosa.